07/09/2015

Pas de creire mas vertat

davant
après

Ièr, èra la sortida annadièira de la Societat de las Letras, Sciénças e Arts d'Avairon, una societat que data del mièg del sègle XIX e qu'es emplida de monde gaireben totes centenaris, sovent sabents e plan nascuts totjorn. De que far un estudi etnologic. Soi pas centenària, ni mai pro sabenta e encara mens plan nascuda mas i soi. E aquò m'agrada. Ièr, doncas, la jornada se debanava a Bornasèl, pas luènh de Rinhac, pas luènh de Montbasens, en Roergue. 
Bornasèl, coneisse per çò que ma grand-tanta Leontina i moriguèt en 2008. Lo castèl èra a l'epòca una mena d'ostal de retirada. Quand l'anave veire, me carrave d'agachar çò que demorava del castèl Renaissença : l'escalièr, l'enfilada de pèças, la chiminèia que li servissiá de cap de lièch… Quand èra en bas, li mancava totjorn quicòm qu'èra dins sa cambra, en naut, alara me fasiái un plaser de vistalhar aquel polit endrech. Ère doncas curiosa de veire cossí avián poscut tornar metre lo castèl en castèl.
Lo castèl se vendèt en 2008, sai que, a un coble de Versalhas, M. e Mma Harlin, que decidiguèt de tornar veire lo castèl coma èra al sègle XVI. Bon coratge. 
Per far un pauc d'istòria, los senhors de Bornasèl èran de Mancip puèi lo nom cambièt per maridatge e los Buisson (de Tolosa) arribèron a Bornasèl. Jean de Buisson e Charlotte de Mancip decidiguèron de bastir un polit castèl a Bornasèl en 1542. Lo projècte èra de far un qüadrilatèr mas lo filh de Jean e Charlotte, Antoine, volguèt pas anar pus luènh que las doas alas que se veson encara duèi : estimava mai anar far la guèrra que de bastir de castèls polits. Faguèron doncas çò prumièr l'ala qu'es a l'esquèrra sus las fòtòs, puèi la del fons. A la Revolucion, en 1790, lo castèl foguèt evidentament afrabat, coma los autres.
Quand anave veire Leontina, l'ala del fons aviá pas pus que la faciada. Los novèls proprietaris an avalida tota traça de l'ostal de retirada dins l'ala d'esquèrra e an tornat far pasiments, tometas, plancats, parets, cròta dins l'escalièr principal… E lo caufatge jols pès pertot. Cal viure amb son temps e res se vei pas. Totes los mòbles e los tablèus son tanben dels sègles XVI e XVII. Per la lectura de las pèças d'en defòra es simple. Una fenèstra crosièira dobla : cambra bèla amb polida chiminèia. Una fenèstra crosièira simpla : cambreta amb chiminièa mens polida. E cal dire qu'i se poiriá passar una mièja-jornada per "legir" totas las esculturas de las faciadas. Aquí an fach esclutar, tornar, çò qu'èra macat o perdut.
Puèi an montat tot lo darrièr e la teulada de l'ala del fons (amb fenèstras crosièiras, evidentament), que vira l'esquina al fièiral del vilatge. Solament, cossí far per avure un polit trabalh ? Faguèron de reunions amb lo monde del vilatge e demandèron als vièlhs se, dins lo canton, i aviá pas de peirièiras vièlhas. E òc, n'i aviá doas, de peirièiras vièlhas. Las tornèron dubrir e montèron las parets amb aquelas pèiras, las meteissas que las del sègle XVI.
Ara son a bastir una torre al cap de l'ala del fons e un pichon retorn amb un escalièr per davalar a l'òrt (qu'èra duscas a ara un prat barrat coma los autres amb de vacas dedins). Mas deuriái dire : lo jardin.
Lo jardin... Lo que prenguèt lo prètzfach de lo tornar far sortir de tèrra (un Mossur Verdièr, aquò s'inventa pas, de l'universitat Paul-Valéry de Montpelhièr) aviá pas cap d'archius alara faguèt de calculs sabents. Sabiá que totes los jardins de la Renaissença èran traçats en fonccion de l'escala de las porporcions emplegada per bastir lo castèl. Cerquèt doncas en se fisent a las proporcions de l'ala bastida en prumièr. Quand agèt son jardin de dessenhat, faguèt venir una còla d'arqueològs. Los arqueològs trobèron tot mas... amb 15 cm de desencalatge. Lo cercaire se'n contentèt pas, tornèt far sos calculs mas en partiguent del jòc de proporcions de l'ala del fons, la segonda bastida. Aquí tot tombèt plan : l'estanh (60 m x 10 m), la fònt, lo laberint vegetal, la manhanariá, los bornhons, l'òrt de las plantas medicinalas, lo potz, las parets de boisses… Lo trabalh sul jardin podiá començar. Pr'aquò, quicòm tarrabustava nòstre cercaire : i deviá avure doas rengadas de cerièises sauvatges. Calculèt e tornèt calcular puèi faguèt plantar las doas rengadas de cerièises sauvatges. 
D'aquel temps, los peirièrs de l'entrepresa Vermorel (capèl bas a totes) curavan per començar de montar la torre. Aquí trobèron totas las pèiras de l'escalièr d'un còp èra e una genta pòrta... perfiechament alinhada amb l'alèa de cerièises sauvatges ! Los calculs del cercaire èran mai que bons !
Normalament, la comission nacionala que seg totes aquelses afars demanda de s'arrestar al moment que comença l'ipotèsi. Aquí los an daissats contunhar. E an avut rason.
Tot serà acabat en 2017 o 2018. Languisse de veire aquò.

Aucun commentaire: