06/05/2013

Corsica : pòdes melhor far !

Tòrne d'una setmana a Porto-Vecchio. Ère partida dins l'idèia que, coma los Còrses son sus una iscla e mens nombrosses que nautres, avián de tot biais melhor fach que los Occitans al nivèl de lor lenga. Alara, òc, la lenga i es escricha (principalament suls panèus de sinhalizacion) e vertat es que sovent lo nom en francés es estat mascarat. Mas l'ai pas ausida, la lenga. Enfin… pas qu'un còp, a Bonifaccio, a una terrassa ont de vièlhs prenián lo cafè. S'anatz prene un cafè dins lo nòrd Avairon, ausiretz segurament tanben l'occitan. Quand pausère la question, la responsa siaguèt : “Son los vièlhs que lo parlan encara un pauc." Pas mai. Pas melhor qu'aicí alara ? Benlèu que, dins las montanhas, de familhas la parlan encara. Òc, coma sus l'Aubrac. E pas una mièja-pagina de lenga còrsa dins Corse Matin (e Tapie i es sai que per pas res). 
Coma aicí, la maja part de la populacion agacha far los defenceires de la lenga un pauc de luènh. E benlèu qu'aquò los amusa pas brica de veire lo nom en francés mascarat mas, bon, es coma aquò, i a de calucs pertot. E benlèu es pas que l'afar dels nacionalistas, la lenga… An obtengut de far ensenhar lo còrse tre l'escòla mairala mas pas que d'un biais facultatiu. 
Coma aicí, la lenga es un afar de vièlhs e veson pas l'interèst d'aprene una lenga de vièlhs alara que per EXISTIR, ara, dins aquel monde, cal saupre l'anglés davant tot. Amai alai, lo projècte collectiu es mondializat. Mas l'anglés es un fantasma. Comptatz a l'entorn de vautres quantes de personas an vertadièirament besonh de l'anglés per trabalhar. Tot lo monde vòl pas anar trabalhar a l'estrangièr, a La Défense o a la City de Londres, tot lo monde trabalha pas dins una multinacionala (e als pòstes que son menats a parlar anglés). Seriá interessant de veire las chifras. Puèi, òm me dirà que per viatjar es util. Òc mas tot lo monde a pas enveja de far lo torista e los toristas de massa son sovent entre eles dins de viatges organizats. Per ieu, i a lo fantasma e la realitat. Lo malastre es que tot lo monde i crei, amai lo filh de païsan que serà païsan sus la bòria de son paire per çò qu'aima aquel mestièr, que vòl demorar dins lo polit endrech qu'es nascut o tot simplament per çò que sap que, sus la bòria de son paire, poirà far viure una familha. Entre l'anglés e la lenga de sos aujòls, esita pas : serà l'anglés. Claude Hagège ditz que doas lengas deurián èsser obligatòrias en mairala, coma aquò i auriá l'anglés mas tanben una autra lenga. A rason.
Per tornar al còrse, lo costat positiu de la causa es qu'aquò valoriza nòstre trabalh aicí : sèm 33 departaments occitans, amb de rivalitats vièlhas coma la lenga, e avèm benlèu tant fach coma los Còrses per defendre nòstra lenga en dangièr de mòrt.


La setmana que i ère, enterrèron Jean-Luc Chiappini, lo president del Parc natural regional, tuat per balas a Ajaccio lo 25 d'abrial. Quand òm transpausa aicí, aquò fa estrementir. Dins la setmana, legiguère un libronet sus l'istòria de l'iscla. Sai pas se l'autor es objectiu mas, en resumit, los de las montanhas son totjorn estats contra los envasidors (Genoveses, Toscans, Aragoneses, Franceses) mas se podián pas veire entre familhas e se tustavan dessús de longa, e los de las còstas viravan lor vèsta cada còp que l'envesidor cambiava de nacionalitat. L'autor explica que, a l'Edat Mejana, cap de senhor agèt pas la possibilitat de venir mai ric que los autres. Fa que cap comandava pas e que totes se batián. Moralitat : per  una patz segura, cal una elita e de subordinats. Pas cap de mot sus la lenga còrsa dins aquel libronet.


Sus l'iscla, ai aimat los cementèris. Lo de Bonifaccio es de veire : un biais de passar sa mòrt en vacanças coma ditz Brassens. Dins la baia de Propriano, la rota principala passa entremièg los tombèls. Aquel, es lo de Pinarello : pas cap de paret, pas que la rota entre lo cementèri e la plaja. 

4 commentaires:

lo monta-mametas a dit…

Ma pichona experiéncia:
Irlanda, dobla sinhalizacion e patin e cofin, lo gaelic pas mai qu'a la ràdio e encara sus una sola cadena. Mai present dins lo Connemara que i a pas pus que la sinhalizacion en gaelic, mas nautres l'avèm pas ausit. (cal dire que dòni pas d'èr a un Irlandés). Sèm pas davalats al sud, sus la termièira nòrd lo drapèl de l'IRA, pas mai.
Roselhon, es ço mème, dempuòi pas gaire, dobla sinhalizacion e mai sul collègis, licèus pas jamai ausit dins Perpinhan qu'i vau cada setmana, levat una classa Bressola en sortida pedagogica o se ieu emplègui l'occitan que me dison de gavach. (Sèm totjorn lo gavach de quauqu'un!) La trapèri la lenga, en Cerdanha, dins un trauc, en acamp de chantièr coma lenga de comunicacion.
País basc,costat francés, aquí s'ausís, per carrièra o al mercat, òi!
Connemara,Cerdanha, Avairon Resèrvas de lengas coma siaguèron sèrvas de populacion?
Levat se òm es Basc, un gavach,nos fa totjorn mestièr...

Patricia a dit…

Mon amic catalan Florenci èra vengut un jorn en Avairon per anar a l'ostal Bodon. A Rodés, cresiá d'ausir l'occitan tant coma lo catalan en Catalonha. Decepcion... "Roergue país de la lenga secreta." me diguèt.

manjacostel a dit…

Vertat que totas las lengas "esclafadas" son a man de desapareisser... non?
La ont m'estoni aquò's de veire qu'es tot parièr dins Còrsa que cresiai que s'èran servats la fiertat de sa lenga.
Un quicòm de curios: l'élita parisenca e endacòm mai, parlan anglès , alara que deurian causir parlar mandarin; totjorn çò meteis,la mòda: parlar la lenga del progrès e l'occitan s'es pas encara avisat qu'èra pas mai la francèsa , mas l' anglesa..
Benlèu un jorn en 2045....
Pel mandarin a mai
Per l'occitan quant?

Patricia a dit…

Lo mandarin es pas encara pro fashion. Aquò vendrà o pas. Mas òc, los Còses an pas fach lo trabalh...