26/09/2010

Naucèla (12)

Setembre de 2010

• Òsca a la mobilizacion dels ciutadans dins las manifestacions del 4 de setembre contra lo racisme d'Estat.
• Òsca als artistas israelians que vòlon pas pus anar dins las colonias que son en territòri palestinian. Es una avançada. Solament, d'après los sondatges, 2 israelians sus 3 son per contunhar l'implantacion dins las colonias.
• Òsca a la formidabla mobilisacion dels Franceses contra las injusticias de la refòrma de las retiradas, lo 7 de setembre, e vergonha al governament que cambia pas grand causa a son projècte.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Claude Chabrol, Arthur Penn, Georges Charpak e Tony Curtis.
• Òsca a Philippe Croizon qu'a traversada la Mancha en nadent, solament l'a traversada sens cap pus de braces ni de cambas.
• Òsca a Obama que vòl far dintrar la Palestina a l'ONU l'annada que ven.
• Òsca a la segonda mobilisacion dels Franceses del mes contra la refòrma de las retiradas volguda per la Drecha (23 de setembre).
• Vergonha al governament que se trufa de las manifestacions.
• Vergonha a la montada dels partits d'extrèma drecha en Euròpa (Suèda, País-Bas, Italia, Ongria…).
• Òsca a la demanda de nominacion d'un jutge d'instruccion dins l'afar Woerth-Bettancourt. Èra ora… E vergonha al jutge Courroye, procuraire pròche del poder, que vòl pas (pel moment).
• Vergonha al Conselh de París qu'a votat pel pichon arrengament entre amics entre la vila de París e Chirac (el e l'UMP pagan e la vila de París es pas pus partida civila davant lo tribunal que deu jutjar Chirac pels emplecs fictius).
• Vergonha a Bernard Accoyer, president de l'Amassada nacionala, que se pren un pauc tròp pel defendeire de la politica de son partit, l'UMP, e del president de la Republica (l'oposicion demanda sa demission, se leva pas pus quand dintra dins l'emicicle, e lo sona pas pus "Mossur lo president" mès "Mossur Accoyer"). Aviam ja una crisi economica e sociala, una crisi morala e ara avèm una crisi institucionala.
• Vergonha a l'Iran qu'a condamnat Hossein Derakhshan, un jornalista-blogaire iranò-canadian, a 19 ans e mièg de preson.
• ÒSCA A LA CATALONHA QU'A METUDA L'OCCITAN LENGA OFICIALA SUS SON TERRITÒRI !

21/09/2010

La boèmia

Fa de temps que las aviái relucadas, aquelas rotlòtas a Santa-Aulària d'Òlt, mas gausave pas las anar veire... E pièi, coma la vida fa totjorn plan las causas (hum...), tombère sus la companha d'aquel que las farga e aquela me convidèt a las anar veire, las rotlòtas. Las fan (la companha ajuda son òme) sus comanda e sus mesura. N'i a pas doas que se semblan : la fòrma, lo material, l'estil decoratiu… Es pas de creire ! Podètz metre aquò dins un canton e ne far l'ostal dels amics. Avètz lo drech e i a pas cap de constrenchas de superficia (contràriament a una cabana que deu pas far mai dels 20 mèstres-carrats reglementaris). Un torn de ròda cada an sufís per contentar l'administracion (amai s'es un an en avant e l'annada d'après en arrèr !). M'agrada, a ieu. A de bon. Se ne volètz saupre mai, es aquí.

19/09/2010

Lo camin de Sant-Jaume

- Que "Le nouveau monde" e "Dallas" se trapan pas luènh del Pòg.
- Que lo Pòg de Velai es una vilòta plena d'estatuas de la Vièrja (t'estofan de tant que n'i a e de tant que son bèlas).
- Qu'al Pòg i se fa, lo mes de setembre, una fèsta Renaissença que dura una setmana per designar lo "Rei de l'Aucèl" (li cal davalar un aucèl amb un arc). De notar que lo Rei pòt èsser una Reina.
- Que dins la region del Pòg, l'occitanitat del luòc es pas gaire revendicada (l'ai cercada, la pancarta "Rei de l'Aucèl" ! E n'ai pas vista qu'una...).
- Que se vas a la messa de 7 oras (!), lo curat te benesís e te balha una medalha, qu'aquela medalha es un present mès que la Creanciala te costarà 5 euròs (la Creanciala es una mena de passapòrt que te cal far tamponar end t'arrestas per la nuèch).
- Que, se vòls, pòdes escriure un vòt sus un papièiron, après la messa, davant de partir de la catedrala e prene dins lo panièiron lo vòt de qualqu'un mai.
- Que de montar a la catedrala del Pòg te pòt ja decoratjar d'entemenar lo Camin.
- Que lo Camin se pòt far a 80 ans.
- Que sul Camin se tròba pas un fum d'aubèrjas.
- Que la conariá umana se tròba tanben sul Camin e qu'as lo drech d'emmerdar los que te dison (dins lor tolerància catolica) que se pòrtas pas una saca pesugassa siás pas una pelegrina vertadièira (an pas qu'a lo far de genolhons, elses, se vòlon, e se far gimblar a cada crotz tanben).
- Que los Canadians parlan de longa.
- Que las femnas, aquò pissa bravament la nuèch.
- Que la cauquilha es reservada a los qu'an ja fach lo Camin duscas a Sant-Jaume (e doncas que n'i a que fan lo Camin mai d'un còp).
- Que i a de cimes de lièches e que, s'as pas ta bomba especiala, te fas fissar coma un can per de nièiras.
- Que 25 quilòmèstres per jorn es ben pro per ieu.
- Que i a pas de melhor biais per descobrir un país que d'o far a pè.
- Que se siás dins tas pensadas, te pòdes enganar e sègre un altre camin (e aquí as lo drech de renegar).
- Que lo Camin de Sant-Jaume es ça que la un afar de joves retirats e que los joves retirats en cobles, aquò fa de bruch lo matin (de notar que los sexagenaris son pas estats plan dondats : "Martina ! ma servièta ! Martina ! un parelh de calcetas ! Martina ! as pas acabat de barrar las sacas ? Cal anar desjunar !").
- Que seriá plan d'o far d'una tira (cal just avure un pauc mai de 2 meses davant se).
- Que tos pès son de bens precioses e que cal pas emblidar de t'estirar lo ser, amai se siás lassa.
- Qu'atapas una brava paur cada còp qu'un correire t'arriba darrèr.
- Qu'es possible de s'endormir a 8 oras del ser.
- Qu'es un plaser sens nom d'èsser defòra a poncha de jorn.
- Qu'ai plan fach de partir al temps de las amoras.
- Que, quand siás del Causse, tròbas un pauc grisa la pèira de barena.
- Que los cans n'an pas pus res a far de veire passar de pelegrins (son jaguts sul costat e levan mème pas lo cap per t'agachar).
- Que la curiositat te buta totjorn per saupre de qué i a darrèr la truca qu'as davant tu.
- Que gaireben la mitat dels pelegrins caminan sols.
- Que s'en caminant ausisses lo "Se canta" darrèr tu, te cal pas creire ja al Paradís (es pas qu'una Melania de Caòrs que canta tot lo jorn).
- Que, generalament, lo monde del país t'agachan amistosament.
- Que pòdes passar a Saugas sens te far manjar per la Bèstia del Gavaldan.
- Que se, al mièg d'una faja, veses escrich lo mot "fesse" sus una pèirassa, te cal pas inquietar (benlèu qu'aquò va melhor un còp escrich, qual sap ?).
- Qu'es pas gaire plasent de passar a pè jost una linha de nalta tension.
- Qu'entre la canòla del Camel bag e las doas canas qu'an la maja part dels pelegrins, te pòdes creire a l'espital ("clic, clic, clic…").
- Qu'as pas a èsser fissada se, a la fin de la jornada, un païsan que fa de fuèlhs te ditz : "E ben, anatz ben dapasseton, vos..."
- Qu'òm se pòt far d'amics sul Camin. :)

12/09/2010

Me'n vau un momenton

Aquí. Tot es prèste per deman : la saca, lo saile contra la pluèja (que vendrà pas), lo capèl, lo pinton d'aiga, lo moleskine, lo pichon lum per mas nuèches (que me cal sovent cercar la sortida pendent lo sòm dels altres) e tres libres (cal ben aquò per una setmana) : un Bodon, un Molin e un Rabhi. Me'n vau far un segond tròç del camin de Sant-Jaume. N'i a un que me diguèt un jorn que i anave trobar la religion (quante trabalh !), crese que i vau puslèu trobar de camins amb una bona senhalisacion e d'ostalariás per manjar e dormir. Vos contarai.

Claude Chabrol

Duèi Chabrol es mòrt. Aviá 80 ans. Quand ère mai jove, aimave pas plan sos films, que trobave que i a aviá pas sovent de fin... "Non ! Aquò se va pas arrestar aquí ?" E ben òc, aquò s'arrestava aquí. Pièi, lo temps passèt e me metère a aimar son cinemà. Coma per un Lelouch, òm reconeis un film de Chabrol al prumièr còp d'uèlh, tant per lo biais de filmar que per los personatges e lor environament (e los actors : Stéphane Audran, beutat freja excepcionala qu'es estada sa femna - soi mens fan d'Isabelle Huppert - Bouquet, Piccoli…). En mai d'aquò, Chabrol èra un òme engatjat (sabètz cossí aquò m'agrada) e èra totjorn un plaser de lo veire venir sus un platèu de television far la promocion d'un film (lo còp de "la conariá tranquilla" sus Canal + al subjècte de la rolex de Seguéla èra un crane moment). Après Alain Corneau, missant temps pel cinemà francés.

09/09/2010

Jenny Alpha (1910-2010)

« Après la seconde guerre mondiale, pendant laquelle elle s'engage dans la Résistance, elle consacre "toute son énergie, tout son talent, à la défense et à la reconnaissance de la culture créole, alors même qu'Aimé Césaire et Léopold Sédar Senghor se faisaient les chantres de la négritude", rappelle le ministre de la culture, Frédéric Mitterrand, en lui rendant hommage. Elle les rencontrera à Paris lors du premier congrès des écrivains noirs en 1956. Elle "aura été ainsi avant l'heure une très belle figure de cette diversité qui fait la richesse de la France, une France qu'elle aura servie aussi avec un grand courage en s'engageant dans la Résistance", ajoute le communiqué. » (Le Monde.fr)
Vau pas dire res sul ministre de la cultura francesa, soi pas de biais, duèi.

Partença















« La naissénça, promessa de bèla jòia,
L' enfança servada coma una reléquia.

Mas de còps l'enfança es tacada de gris,
D'un gris mai o mens negre mas que lèu sortís.

Lo joventum sovent se'n va a son anar,
Anar nalt, anar bas, degús sap pas gausar.

Lo temps madur met los sòmis en partença,
Lo vejaire urós ven desesperança.

Las pensadas butan a s'encatarinar
Puslèu que de passar son temps a se plorar.

Lo vièlhum arriba enfin, agach alassat.
La mòrt serà la fin, la fin del temps passat. » (J. M.)

02/09/2010

Lo territòri de la lenga secreta

Florenci Salesas, escrivan catalan, venguèt passar qualques jorns dins mon país (Roergue) a la fin d'agost. Çò primièr, anèt veire un amic al ras de Perpinhan, pièi passèt pel Lengadòc, davant d'arribar aicí. V'aquí las impressions que m'a mandadas, tanlèu tornat a Sitgés (dins son crane occitan), e que vos liure amb son aimabla autorizacion. La polida fòtò es d'el tanben.

« Aqueste viatge dins lo tieu país m’a representat una experiéncia fòrça fòrta en fòrça senses. Cresi que lo melhor que pòdi far es ensajar d’explicar tot çò qu'a virat per lo mieu cap.

Quand visitas lo “sud de França” te tròbas a legir pertot que te tròbas en Lengadòc. Languedoc, de qué vòl dire aquò ? I a quauques visitants que se demandan s’es pas benlèu la sola partida del mond que se sona segon la siá lenga primigènia ? Cresi que i a pas cap d’estat, cap de país conegut e dobti que i aja gaire comtats, regions, províncias, colonías, o çò que voldràs, que se sonen “Lenga d’Anglatèrra” o “Lenga d’Alemanha” (o seriá melhor dire “Lenga de Yes”, “Lenga de Ja”). Ja lo primièr còp que i passèri amb los mieus parents, qu'ieu èri pichon, aviái demandat qué voliá dire “Languedoc” al mieu paire. El m’o expliquèt coma poguèt, paure òme : “Se sona aital perqué parlavan aicí, e parlan encara, una lenga desparièra al francés, la lenga d’òc.” Èra ja plan plan, aquò. Lenga d’òc, lo luòc ont es parlada una lenga que, per dire “sí”, se ditz “òc”. “Plan divertit ! deviái pensar ieu, mas perqué “òc” en plaça de “adieu”, “amor”, “solelh”, “luna”, “tèrra” o quauque autra causa coma “èstres umans” coma se sonan de tribús d’indians nòrd-americanas ?” demandavi ieu. Mas aquò èra ja tròp pel mieu paire… A partir d’aquel jorn, cada còp que soi tornat far transitar la miá persona per aquelas tèrras, ai jamai sentit qu'anavi en França mas dins aquel país que se ditz amb l’orgulh de la siá lenga. “Una polida manièra de mercejar la maire que t'ensenhèt a t'exprimir” ai totjorn pensat. Per desgràcia, soi arribat a la conclusion que, per èsser un país que s’apela coma la siá lenga, aquela lenga s’i trobava pas gaire…

Lo viatjon que faguèri per la manifestacion [Carcassona, 2009] m’a confirmat la sensacion. Me sarra l'idèa que una sensacion representa pas la totalitat de la realitat. Segur que i a de pòbles, vilas ont encara benlèu pòdi anar e la lenga d’òc nais de la tèrra coma l’èrba fresca e chaupada. Lo país es tròp grand, l’ai vist fòrça pauc, d’una manièra incompleta, desordenada, e poiriái pas traire cap de conclusion ni un expèrt...

Comencèri per montar veire un amic [escrivan tanben], pas luènh de Perpinhan e agèri l’oportunitat de conéisser lo sieu oncle, que parla un catalan extraordinari, una jòia en estat pur. Passèrem tanben la nuèch amb un ex-policièr, un òme savi, trist e cansat, amb un agach lucid sus la vida, una agach ironica e tendre a l'encòp, plen de compacion e umanitat. Lo sieu catalan èra fòrça mai deficient e plen de francimandismes. Passava francés quand sabiá pas quauque mot. M’importava pas. Los países an la realitat qu'an e los sieus parlants fan çò que pòdon. Se pòt pas sovent demandar mai. Ai agut fòrça astre.

Un detalh que m’a afectat fòrça negativament : trobèrem l’oncle qu’èra a caminar per las carrièras del pòble, acompanhat d’una madama. Nosautres, lo saludèrem dempuèi l’autò del mieu amic. Los dos òmes agèron una corta convèrsa en francés. L’oncle acceptèt de nos veire lo lendeman. Totes nos donèrem conget, en francés. “As remarcat qu'avèm ajuda tota la convèrsa en francés ? me fa notar lo mieu amic. Se foguèsse estat sol, li auriái parlat en catalan, mas coma anava amb aquela madama que coneissi pas, l’ai pas volgut avergonhir. Sabèm pas qual es, sabèm pas de qué fa, es benlèu de París… O sabi pas.”

Leiçon apresa : la lenga qu'a Barcelona o a Girona emplegui per demandar, indiscriminadament, sens importar a la raça o al mestièr que fa la persona demandada, ont i a un luòc per crompar lo jornal, es aicí una lenga que pòt avergonhir, far demorar mal, a qual demòstra que la sap parlar. Un signe de normalitat, d'èsser un bon filh del país (quitament pas bon, mas normal, coma lo de quin autre país que siá !). De quitament cultura e rafinament (cresi que coma mai de lengas sabes, mai de manièras diversas a lo cap de pensar : sabèm ja qu'una lenga es pas solament de còdis mas tota una manièra de comprene lo mond, perspectivas desparièras per nos sarrar al nòstre entorn) es convertit en un signe de vergonha, d’estigmatizacion ! Es òrre ! Un autentic pecat ! Una immoralitat vertadièra ! Me resulta tan lag coma amagar sa maire a las visitas perque te fa vergonha que siá vièlha e qu'aja pas de sòus per se reparar las dents… Comprenguèri subitament que dintrar per demandar un jornal o un cocon en catalan (qu'es la lenga originala del país !) dins aquela part dels Pirenèus poiriá jamai èsser vist amb simpatia, mas coma un detalh de “marrida educacion”, que mai lèu incomoda. E justament dins la part del país ont i a lo mai de bandièras catalanas a volar al vent, als balcons, dins las botigas, pertot ! Aicí naut, a la Catalonha nòrd, la catalanitat visuala esclata d’una manièra qu'a ieu personalament m’acaba en aclapant quitament : de bandièras, vestits regionals, souvenirs, tota mena de parafernalia patriotica regionalista t’atacan la vista pertot. Ara, çò qu'auriá de dintrar per las aurelhas, la causa principala del sens de la catalanitat, pica pas a la pòrta de cap de manièra. Dins lo sieu luòc, per l’orifici auditiu s’i introdusís lo francés, un francés omnipresent.

Lo francés a agit – es estat emplegat per agir : la lenga francesa en ela meteissa n'a pas cap de fauta – coma las tortugas americanas d’importacion, amb mai de muscles e mai resistentas, qu’an manjada l’èrba qu'alimentava las nativas autoctònas. Aquelas son vengudas magras e son mòrtas o an fugit dins de luòcs per poder viure tranquilas. O s’amagan jos las pèiras quand veson venir las estrangièras que se son fachas las madamas del luòc e an impausats lors nòrmas e lor sistèma de vida. L’entorn ecologic que las tortugas localas, amb penas e trabalhs (generacions de tortugas, totas fòrça lentas !) avián bastit, aquelas fòrtas an decidit que valiá pas res pus. En question de pauc temps, aquelas joves insolentas e poderosas an avergonhidas las vièlhas nativas, que sòrton ara de l’ostal près de las parets.

Amb aquela leiçon apresa (e fòrça d’autras de mai agradivas, per astre) me donèri conget del mieu amic, montèri a la mieu autò e enfilèri lo mieu camin cap lo país que se sona coma la siá lenga. Qu’anèsse ont anèsse, que demandèsse çò que demandèsse, o fariái tot solament en francés : ieu soi pas degun aicí per venir a donar de leiçons als natius. Poiriái pas ni sauriái èsser tan prepotent. Ai fòrça defèctes mas cresi qu'aquel pas.

Amb la veitura, a mesura que Catalonha desaparéis, Occitània pren fòrça. La plana del Rossilhon se va pauc a pauc encrespant, coma se lo païsatge, a mesura que nos sarram d’Occitània, se montava lo còl de la camisa, en forma de tucs, per se protegir del vent que tota l’estona menaça de tirar la 2 cv en defòra de la rota. La beutat que m’environa me calma. Los rius, los aures, l’èrba e las pèiras se presentan d’una forma doça, amb una armonia classica vertadièra, sens que res destaque. L’òbra de l’òme (sustot l’anciana, mas tanben la modèrna, amb una gràcia e un respècte mai bèl que çò que soi acostumat de veire) nuança lo territòri amb vinhas e autras culturas, amb pòbles, vilas, rotas e camins. Finala d’estiu, lo blat es ja segat. D’enòrmas cilindres de palha pausan, escampilhats pels camps, coma se foguèsson las pèças gigantas de qualque jòc de sustaula.

Milhau. Una evidéncia : las gents mòstran una amabilitat, una dolçor extrèmas. Es totjorn estat aital en totas las autras visitas qu'ai fachas e sembla pas que la causa li calga cambiar. Quauqu'uns dels mieus amics angloparlants ironizan amb lo tèma e me dison totjorn qu'amb ieu totes se mòstran plan perque ieu parli francés amb naturalitat. Lor respondi totjorn qu'aquò’s lo sieu problèma, una lucha d’imperialismes caducats que me tanh pas. A ieu m’interèssa un autre tipe de decadéncia que considèri fòrça mai reala. Lo mieu internacionalisme es fòrça desparièr al sieu. Coma catalan ai una vision del mond parallèl. Eles, quand viatjan, agachan la bandièra del luòc ont van. Ieu agachi las gents que i a dejós. Vau pas en Itàlia, en França, al Reialme-Unit, mas en Bretanha, al Piemont, en país de Galas… totjorn amb un gredon e una libreta per cambiar aqueles noms contra de nòus, se los tròbi al luòc que visitarai.

N’i a que s’acontentan amb las frontièras artificialas qu'an establidas los estats coma vertats absolutas indissolublas. O compreni se te fa guitèra pensar. Mas s'as lo cervèl acostumat a te pausar de questions tot aquò resulta fòrça insufisent, pas exacte, frustrant. Quitament las autras frontièras, las qu'ieu tròbi mai justas, o son d’artificialas ! Avèm d’admetre qu'o podèm pas saber res malgrat que la realitat cambia constantament. Nos caldriá èsser mai umiles e admetre que sabèm pas res. Los estats an gastat fòrça sòus e esfòrces a desinformar las gents sus lor istòria, lor identitat autentica. E aital los parents veson d’un missant uèch lors filhs quand assajan de dire la vertat : “Pòdes pas saber mai que los libres, tu qu'a pena sabes legir !” Te creiràn pas jamai quand lor diràs qu'aqueles libres son estats escriches per las tortugas estrangièras. En mai d’aquò, lo ganhant serà totjorn fòrça mai atractiu per la màger part de las gents... A ieu, aquela màger part de las gents, de còps, me fa sentir tendre, d’autres me fa pena e mai d’un còp me fa ràbia. Mas m’agrada fòrça la minoritat qu'aimi. Sèm pas melhors que los autres, de segur. Quauqu'uns de nosautres sèm quitament un pauc marridas personas, mas nos avisam de çò que se passa, parlam lo meteis lengatge. Nos cal pas gastar tròp de saliva per convéncer l’autre de cèrtas vertats fondamentalas. La nòstra pena e la nòstra jòia son la meteissa... Es universal : l’indian del Perú qu’es dins la capitala e qu’es trufat per lo rèsta quand dubrís la boca e daissa anar los primièrs mots en quitchua ; lo vièlh pagés frisian avergonhit per lo sieu filh perque degalha la lenga de Goethe cada còp que parla ; lo parlant d’una lenga chinesa minoritària convencut que çò que li sòrt dels pòts es un “dialècte” corromput, que li caldrà parlar mandarin als filhs se vòl que sián quicòm lo jorn de deman ; lo torista que protèsta pels afichas de las botigas en catalan, perque el es vengut per prene lo solelh en Espanha e qu’en Espanha li caldriá parlar espanhòl, unicament, entièrament, cartesianament… Las variantas, las situacions, las colors, las literaturas e las pas-literaturas seràn multi-sonoras, prendràn de formas mai variadas, coma variadas son las caras dels monstres inventats pels empèris.

E ieu, ailà, al mitan de Milhau, a practicar lo mieu francés... Lo francés. Lo parlan los vièlhs e los mainats. Lo parlan los chineses e los negres. Las femnas, los òmes. Totes los adolescents fan coma los ases en francés. Lo cambrièr que te servís aimablament lo cafè. L’arab que te demanda l’ora. Las encargadas del musèu de la vila, que s’esforçaràn quitament de parlar coma se foguèsson de París. Lo policia. Lo lairon. Lo mètge. L’assassin... L’occitan ? Lo parli ieu a votz bassa. Los libres que pòrti amb ieu (Lafont, Bodon, Aubanèl, Miramont, que pòrti de l’ostal ; Calelhon, encara mai Bodon e d'autras que fa encara pauc que sèm estats presentats). Lo parlan las insufisentas placas bilingas. Lo parlan tanben, mas, las pèiras, las parets, lo païsatge amb sas montanhas. L’occitan lo parla l’amic de Perpinhan. L’occitan lo parlas tu. L’occitan lo parlava tanben aquel botiguièr timid que crompèri aquelas camisetas de Macarèl. Sabes pas tanben qual lo parlava ? Èri ieu a Milhau a esperar que me portèsson lo dinnar, dins un restaurant marroquin que i a al mitan d’una carrièra estrecha fòrça polida, que ne soveni pas lo nom. Legissiái las poesias de Calelhon, una de las novetats. Per darrièra, me sarra una femna vièlha. Deviá aver 75 ans o quicòm coma aquò. Èra benlèu mai jove, mas s’èra estrossejada la cara amb l’alcòl. Anava vestida amb una rauba ridicula, coma una adolescenta dels ans ochanta. Los pèls brutes, las dents negras. Los uèlhs coma d’aiga, l’alen que pudiá lo vin. Se sarra e me ditz : “Pouvez-vous me donner trente centimes, s’il vous plaît ?” Trenta centimes ! Perqué justament trenta centimes ? Abans qu'ieu pòsca reaccionar, s’aboca sul libre, de sòrta que lo sieu cap pòrta literalament sus la miá espatla, coma s'ela foguèssa la grua e ieu la bastissa. “Qu’est-ce que vous lisez ?” E ieu li respondi qu’es una poèta occitana, que ieu vòli parlar occitan. E ela reacciona quand reconéis benlèu quauques mots : “Oh, le patois ! Pòdi pas mai parlar patois amb degús ! Lo patois se lo manjan los lombrisses. Las gents d’ara parlan solament francés. Degús se soven de res. Mas es normal, es aital la vida...” Li balhèri un bilhet de 5 euròs. Espèri que s’es poguda emborrachar amb de vin un pauc mai bon uèi.

Las botigas de libres ? Ja t’ai parlat de la trista experiéncia a la Maison du livre a Rodés. A Milhau, trobèri un polit establiment ont crompèri los que te diguèri a la seccion que invariablament se tròba jos l’umiliant nom de “literatura regionala”, perque demòra pas cap de dobte que parlam d’un produch de segonda categoria. Cal marcar las diferéncias amb çò qu'es important de vertat…

Rodés. Meravelhosa vila, meravelhosa catedrala, meravelhoses gents. L’amabilitat, la doç sabor de Milhau es perlongada... L’occitan sembla desaparegut. Lo mieu còr contunha de se fendre. M’avergonhissi de mon manca de fòrça, de plorar tant aisidament. Cossí o suspòrtas tu ? Cossí tos amics, los que luchan amb tu o suspòrtan ? “Je m’accuse…” Comenci de legir lo libre de Bodon que te diguèri [Lo libre dels grands jorns]. Dises qu'es estranh e, pel pauc que vegèri a l’Ostal Bodon, òc qu'o sembla qu'arribarà un moment que s’i tornarà. Per ara, mas, es un tèxt polidissim e tristissim ont un òme que li an donat tres meses de vida se lamenta de la desaparicion de la siá lenga. Cada fuèlha es un grand poèma en prosa ! Vertat es que fòrça literatura occitana qu’ai legit es un plang sus aquel tèma. Mas qué s’i pòt far ? E sustot, quin plang tan dolorós ! Quitament dins un cafè de Rodés una cambrièra se sarrèt de ieu e me demandèt se m'arribava quicòm. “Pas res, lo libre que legissi parla de causas que fan plorar” li respondèri amb tota la sinceritat del mond.

Rodés encara. Las carrièras son estadas panadas pel francés, una lenga que tanben totjorn ai aimat. Me fa pena que siá una arma tarribla aicí. Quina fòrça mai devastatritz a agut ! Es coma una princessa bèla e jove qu'an impausada coma cara publica, coma ambassadora culturala. Ela sap pas res. Es solament un instrument perfièch per provocar la somission. Tan perfièch que los sometuts protestaràn contra aqueles que lor diràn la vertat de los que perdèron.

Camini e camini e ai un nós al còl. Gaireben pòdi pas respirar. La frustracion enòrma de me sentir pichon per comunicar tot çò que lo mond pèrd amb aquel afar es insuportabla. Soi tornat a l'ostal amb lo còrs fòrça cansat e lo còr fòrça mogut. Dins aqueles moments sentissi una pena encara mai bèla que la qu'aviái quand venguèri. Soi anat a Occitània e Occitània m’a afectat. Es aital, lo territòri de la lenga secreta. » (Agost de 2010)

Ostal Bodon

Coma per totas las causas bonas, aime plan de languir un momenton davant de las tastar. Règla primièira del saupre viure personal. N'i a un que disiá que lo melhor moment èra quand òm èra a montar l'escalièr. S'enganava pas brica. Bon, tot aquò per vos dire que i soi anada a l'Ostal Bodon*, enfiiiiiiiiiiin ! (Notatz que soi encara sortida de ma tuta.) Fasquère la visita amb mon collèga Joan-Luc que coneis lo país e Bodon melhor que sa pòcha e Florenci Salesas, escrivan catalan e amic blogaire, qu'èra a se passejar dins lo país (ne tornarai parlar). Per far cort, ai pas vist passar lo temps (levat un moment bèl de solitud quand me calguèt sortir de la pèça end ère per causa de clautròfobia, boleta siás nascuda, boleta demoraràs). Jérôme Vialaret que mena l'afar es apassionat e apassionant (se s'èra pas calat, seriái pas estada clautròfòb). Resulta : m'a donada enveja de tornar legir Bodon. Tot. Aquela visita es de far, de segur. E i tornarai.
* L'Ostal Bodon es a Crespin. Per anar a Crespin, cal prene lo camin que va de Rodés a Albi e, après Naucèla, cal prene Tairac a man drecha. Se passatz Tanús (e Viaur), sètz fotuts : d'una, seretz dins Tarn (!) e, de doas, auretz mancat lo camin. Es pas de bon trobar. Joan Bodon (1920-1975) es entarrat dins lo cementèri del vilatge.
(E mercé a Florenci per la fòtò.)