19/11/2010

Las passions intellectualas I

Vene d'acabar la premièira partida d'aquel trabalh d'Elisabeth Badinder. Es l'istòria dels sabents del sègle XVIII e de l'Academia de las scienças (qu'èra mai prestigiosa que l'Academia francesa*) al moment que Maupertuis ("Newtonaire") e los Cassini (3 generacions de "Descartaires") se batalhavan per saupre se la Tèrra èra ponchuda (Descartes) o plana als pòles (Newton).
Las femnas èran pas convidadas a se presentar a l'Academia de las scienças, evidentament. Ça que la, una i auriá avut sa plaça : Emilie du Châtelet, l'amorosa de Voltaire, saberuda de fisica e metafisica. L'abat Nollet disiá d'ela en 1740 : "Quelle gloire pour la physique d'avoir conquis le beau sexe, que de quenouilles désolées, que de fuseaux abandonnés… La physique a des grâces quand elle est bien coifée !" No coment.
Altra personalitat d'aquel temps : D'Alembert. Abandonat per sa maire (Mme de Tencin), orfanèl de paire a 9 ans, D'Alembert venguèt un dels melhors matematicians de son temps.
Dins las annadas 1740, la cara de la Tèrra apassiona mens lo monde e los sabents se meton a espincar las bèstias pichonas (Réaumur**, entomologista).
Tot lo monde vòl dintrar a l'Academia de las scienças : Rameau fa un ligam entre musica e matematicas, Rousseau vòl remplaçar las nòtas de musica per de nombres, Voltaire fa de recèrcas en fisica (i dintrarà pas jamai, non pas per çò qu'èra pas bon en fisica mès per çò qu'aviá un pauc tròp de bregas amb lo poder)…
Mès, pichon a pichon (fin de las annadas 1740), la filosofia se va despartir de las scienças per se sarrar dels arts literaris. L'entrepresa de l'Enciclopedia (començada per l'abat du Gua, contunhada per Diderot, D'Alembert e maites) mòstra que lo sabentum se pòt desvolopar, ara, en defòra de l'Academia. Òm cerca la reconeissença dels sabents mès tanben la del public : es la naissença de la filosofia des Lumières. Toussaint (que dessepara morala e religion), Montesquieu (que denega l'origina divina del poder), Diderot (que sosten l'ateïsme) e Buffon (que s'aluenha de la creacion divina dins son "Histoire naturelle") duèrbon lo bal. Diderot serà embarrat, lo libre de Toussaint estripat e brutlat. Dos jornals (un jesuita, l'altre jansenista), sustot, faràn la guèrra als filosòfs e als enciclopedistas.
L'academia de las scienças barrèt en 1793.
Quand aurai legit la segonda partida, la vos contarai.
* Sonavan l'Academia francesa "L'Invalide", per causa de l'atge de sos pensionaris, aquò a pas gaire cambiat.
** Ne'n coneissiái pas que la carrièira a París.

Aucun commentaire: