27/12/2010

Decembre de 2010

• Vergonha a los qu'an fach mina de trobar Marine Le Pen mai frequentabla que son paire.
• Vergonha a Brice Hortefeux, ministre de l'Endedins que pren la defença de 7 policièrs ripoux condamnats per la justicia de la Republica.
• Vergonha a Laurent Gbagbo qu'a perdudas las elections en Còsta d'Evòri mas qu'o vòl pas reconéisser.
• Vergonha al Parlament italian qu'a tornat balhar sa fisança a Berlusconi.
• Vergonha a Brice Hortefeux (encara), condamnat pel segond còp per la justicia e que demòra totjorn ministre.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Bernard-Pierre Donnadieu.

08/12/2010

L'idèia de Cantona

Ièr matin, Paul Jorion èra convidat sus Cultura e ieu a prene la rota. Èrem lo 7 de decembre e Eric Cantona aviá dich : "Al luòc de davalar dins las carrièiras per anar manifestar, anatz puslèu totes sortir vòstr'argent de la banca lo 7 de decembre e veiretz cossí lo sistèma s'esclafarà." (Resumit personal) De qué ne pensa Paul Jorion ? Los que lo coneisson sabon plan que ne pensa de ben. En substància, v'aquí çò que disiá ièr : Quand la corrupcion es pertot, a totes los nivèls, i a de monde coma Cantona que reguitnan. Los regulators son totjorn dins un rapòrt d'inferioritat en fàcia de la finança. Aquesta totjorn demòra mèstra. Dempièi la mitat del sègle XIX, la tolerància a la frauda es de mai en mai importanta. Pichon a pichon, los juristas an permetudas de practicas financièiras qu'èran condamnadas de davant. Al sègle XX, amb lo New Deal, i agèt un assag de moralizacion mas, après la segonda guèrra mondiala, aquò tornèt començar. Quand aquelses establiments son condamnats, al luòc de lor defendre de contunhar de far lor mestièr, lor fan pagar gaireben pas que los beneficis d'una setmanada d'operacions.
Cantona parla coma un ciutadan. Respondiá a la question de saupre se las caumas èran lo bon mejan de far plegar los poderoses. Una aristocracia s'es tornada reviscolar. Aquela aristocracia pren Cantona per un pèterrós. Al luòc de se demandar s'un jogaire de foot pòt dire aquò, òm se deuriá demandar per de qué n'es arribat aquí e per de qué tant de monde l'an ausit. L'idèia de Cantona es lo signe d'una situacion bravament degradada (idem per l'afar Wikileaks). Òm a ausit que Cantona èra "irresponsable" mas, çò que seriá responsable, aquò seriá de cambiar lo rapòrt de fòrça. L'altra question pausada es de saupre se Cantona, tan ric, aviá lo drech de dubrir lo cais. Aquí tanben, ven l'argument de l'aristocrata : siás ric, cala-te e profita-ne (1). Mas lo problèma aquí es puslèu de saupre cossí l'argent se ganha. E òm tòrna a la finança… Una pichona part de monde a tot l'argent (1 % dels Americans avián 1/3 de la riquèssa dels USA en 2000) e los que vòlon far quicòm devon amanlevar e pagar d'interèsses. Atal los paures son de mai en mai paures e los rics de mai en mai rics.
A partir de 2007-2008, alara que cresiam d'èsser dins un sistèma que podiá contunhar de roncar, òm s'es aperçachut qu'òm pagava pas pus lo monde e que tot se pagava a crèdit. Sabèm pas end aquò va anar, amai s'esperam totjorn que i aurà de monde rasonables. Pel moment, vesèm sustot de monde que s'acrancan a lors privilègis. Dempièi tres ans, òm s'es sustot mainat de far pas pèrdre 1 centim a la finança alara que, dins lo mème temps, òm tira als ciutadans ordinaris d'avantatges qu'èran estats ganhats (2). Davant, lo sistèma èra a doas vitessas mas tolerable a las massas. Ara, se cal pas estonar...
Ieu, vau pas sortir mon argent de ma banca coma aquò mas me vau preocupar de trobar una banca etica. I sosque dempièi un moment, o vau far. Mercé Eric.
(1) Avètz aquí la diferéncia entre un Cantona e un Zidane.
(2) Es coma aquò que Sarkozy-Fillon and co nos venon explicar que la refòrma de las retiradas es necessària per l'equilibri financièr del sistèma. Vertat que, se l'òm vòl servar l'equilibri financièr d'aquel sistèma, cal contunhar de tustar suls pichons. An rason, de lor vejaire. Es pas lo meun.

04/12/2010

03/12/2010

Sequéncia aucèls

(Invasion de bistornèls sus ma trelha e sus mon prunièr. Aquò te fot un sarrabastal !
Mès aquò sembla pas desrengar las mesenguetas.)

Aubrac, ièr

(Mercé a David per la fòtò)

02/12/2010

Romain Gary (1914-1980)

Fa 30 ans duèi que Romain Gary causiguèt d'arrestar de viure. Ieu, dintrère dins l'òbra de Gary per azard e pel cinema. Un après-miègjorn qu'ère a l'ostal, tombère sus un film amb Romy Schneider e Yves Montand. Lo film aviá ja començat. M'assetère sus la taula del salon e i demorère sens bolegar dusca a la fin. Es lo sol còp qu'aquò m'arribèt dins ma vida. Èra "Clair de femme" de Costa Gavras. E crompère lo libre. Pièi los altres libres : "Chien blanc" (qu'es de far legir a totes los adòs, sul racisme), "La vie devant soi" (*) (l'istòria d'una josieva salvada dels camps - Simone Signoret dins lo film - que garda d'enfants de prostituidas, lo pichon Momo demorarà al ras d'ela, mòrta, pendent tres setmanas), "La promesse de l'aube" (sus sa maire), "Les racines du ciel" (lo prumièr Goncourt) e talament maites de bons tanben.
Sa vida tota es un roman : nascut a Vilnius, vengut a Niça a 14 ans sol amb sa maire, engatjat en 40 amb de Gaulle, companhon de la Liberacion, ambaissador de França, espós de Jean Seberg ("A bout de souffle")…
S'avètz pas res de legir pel moment…
(*) Agèt lo Goncourt pel segond còp amb aquel, jol nom d'Emile Ajar.

30/11/2010

Novembre de 2010

• Vergonha al Papa que va a Barcelona per consacrar la Sagrada Familha e nos tornar far cagar amb son vejaire sus l'avortament e tot-çò-que-n'es-solament-pas-besonh-de-ne-parlar-talament-qu'es-normal. Fariá melhor de demandar a son public d'èsser un pauc mai solidari.
• Òsca als ecologistas que se son metuts en travèrs del camin d'un tren que menava d'escobilhas nuclearas en Alemanha. Davant de far totjorn mai de nuclear, òm se deuriá demandar de qué far de las escobilhas. Lo tren es arribat mès lo monde n'an parlat (e los ecologistas se son pas preses de còps de ponhs per res).
• Òsca als Franceses que se daissan pas tòrcer, amai se lo Governament a fach passar sa refòrma de las retiradas-salça drecha. Caldrà avure de memòria. Resumit aquí.
• Òsca a la Cor de Cassacion que ven de decidir de balhar lo dorsier sus l'origina del patrimòni francés de Bongo (Gabon), Sassou N'Guesso (Congo-Brazzavila) e Obiang (Guinea equatoriala) a un jutge d'instruccion.
• Òsca a la liberacion de Aung San Suu Kyi.
• Vergonha a Nicolas Sarkozy que ditz qu'a pres de decisions en agachent los 20 oras de TF1 e de F2. Aquò fa paur...
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Abraham Serfaty, militant marocan, enemic politic del Rei Hassan II (embarrat 17 ans).
• Òsca a l'idèia d'arrestar de balhar de nòtas als escolans del primari. Fa de temps qu'Albert Jacquard o ditz.
• Òsca al Papa (e oèi...) que comença de dire que lo preservatiu pòt èsser utilizat, de còps. E vergonha a los que dison que lo Papa pòt pas anar pus luènh. I a ben de monde qu'an avut lo coratge politic de davalar un rei, de balhar lo drech de vòta a las femnas, d'arrestar la pena de mòrt…
• Vergonha als 1200 mòrts del colerà a Aïti.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Julien Guiomar (Adieu Poulet, L'Aile ou la Cuisse, La Zizanie, Inspecteur la Bavure, Les Ripoux…).
• Vergonha a la Corèa del Nòrd que se carpinha amb la del Sud, encara.

26/11/2010

Una camarada de lucha

« A la FELCO avèm aprés amb emocion e tristessa la despartida d'Elèna Gracia-Cabanas a l'edat de 91 ans. Desapareis amb ela un tròç de l'istòria de la lucha longa per l'occitan dins l'Educacion Nacionala. Mestressa d'escòla tre las annadas 40, jà engatjada dins la practica de la pedagogia inventada per Celestin Freinet, es lèu conscienta de l'importància de la presa en compte de la lenga dels mainatges, l'occitan dins sa region. A la sortida de la guèrra, amb lo grop Antonin Perbosc, fòrma primièra de çò que serà puèi lo sector pedagogic de l'IEO, entrinca la mesa en plaça d'un malhum d'ensenhaires que sens esperar la timida lei Deixonne prova lo moviment en caminant, en despassant las empachas materialas (abséncia a la debuta de manuals adaptats per exemple) e mentalas, en un temps ont per fòrça mond en dedins e en defòra de l'institucion, lo "patois" aviá pas sa plaça a l'escòla de la Republica. Militanta occitanista, militanta de la pedagogia, militanta sindicala tanben, Elena Gracia aviá pas abandonat lo combat après sa retirada. Sèm quauques uns qu'avèm agut lo privilègi de la conéisser e de reculhir sos sovenirs. Precària que precària, la situacion de l'ensenhament de l'occitan uèi es sens comparason amb çò qu'èra quand Elena Gracia s'i engatjèt : a agut al fial de sa vida la satisfaccion de veire que son accion èra pas sens resulta, e per nosautres fa partida dels pionièrs que sens eles seriam pas ont sèm. Saludam sa memòria, e la doblidarem pas. Semondèm nòstras condoleàncias a sos pròches. » Lo burèu de la FELCO
(*Aquí çò qu'una regenta de Roergue fasiá dire a sos escolans que parlavan lor lenga mairala dins las annadas 1930)

23/11/2010

Mos gosts en desfasament

Soi totjorn estada coma aquò. Quand ère pus jove, desrabave los uèlhs del prumièr que gausava se trufar de Dalida davant ieu. Se vesiá ben qu'èra una femna talament polida mès talament malurosa tanben. Aqueste ser, vegère Pierre Perret dins una emission. El tanben, l'ai totjorn aimat (e pas solament per çò qu'ajusta un "pardí" tot còp a la fin de sas frasas). Es un polit òme (dedins e defòra). Escotave pas brica lors cançons mès i a de monde, coma aquò, òm aimariá d'èsser lor amic(ga). E Michel Legrand, ai pas jamai compres per de qué degús ne parla pas jamai. Benlèu qu'esperan sa mòrt per reconéisser qu'es un jazzman dels grands, un mèstre. Es aital.

20/11/2010

Ikeatotfar

De qué far de dos afars per recaptar las caissetas videò quand i a pas pus de caissetas videò ? Un lum. :)
(De mercé tot çò qu'ai dins ma solharda d'aquò-pòt-servir)

La cata a catonat

Los aucèls son tornats sus ma fenèstra

19/11/2010

Las passions intellectualas I

Vene d'acabar la premièira partida d'aquel trabalh d'Elisabeth Badinder. Es l'istòria dels sabents del sègle XVIII e de l'Academia de las scienças (qu'èra mai prestigiosa que l'Academia francesa*) al moment que Maupertuis ("Newtonaire") e los Cassini (3 generacions de "Descartaires") se batalhavan per saupre se la Tèrra èra ponchuda (Descartes) o plana als pòles (Newton).
Las femnas èran pas convidadas a se presentar a l'Academia de las scienças, evidentament. Ça que la, una i auriá avut sa plaça : Emilie du Châtelet, l'amorosa de Voltaire, saberuda de fisica e metafisica. L'abat Nollet disiá d'ela en 1740 : "Quelle gloire pour la physique d'avoir conquis le beau sexe, que de quenouilles désolées, que de fuseaux abandonnés… La physique a des grâces quand elle est bien coifée !" No coment.
Altra personalitat d'aquel temps : D'Alembert. Abandonat per sa maire (Mme de Tencin), orfanèl de paire a 9 ans, D'Alembert venguèt un dels melhors matematicians de son temps.
Dins las annadas 1740, la cara de la Tèrra apassiona mens lo monde e los sabents se meton a espincar las bèstias pichonas (Réaumur**, entomologista).
Tot lo monde vòl dintrar a l'Academia de las scienças : Rameau fa un ligam entre musica e matematicas, Rousseau vòl remplaçar las nòtas de musica per de nombres, Voltaire fa de recèrcas en fisica (i dintrarà pas jamai, non pas per çò qu'èra pas bon en fisica mès per çò qu'aviá un pauc tròp de bregas amb lo poder)…
Mès, pichon a pichon (fin de las annadas 1740), la filosofia se va despartir de las scienças per se sarrar dels arts literaris. L'entrepresa de l'Enciclopedia (començada per l'abat du Gua, contunhada per Diderot, D'Alembert e maites) mòstra que lo sabentum se pòt desvolopar, ara, en defòra de l'Academia. Òm cerca la reconeissença dels sabents mès tanben la del public : es la naissença de la filosofia des Lumières. Toussaint (que dessepara morala e religion), Montesquieu (que denega l'origina divina del poder), Diderot (que sosten l'ateïsme) e Buffon (que s'aluenha de la creacion divina dins son "Histoire naturelle") duèrbon lo bal. Diderot serà embarrat, lo libre de Toussaint estripat e brutlat. Dos jornals (un jesuita, l'altre jansenista), sustot, faràn la guèrra als filosòfs e als enciclopedistas.
L'academia de las scienças barrèt en 1793.
Quand aurai legit la segonda partida, la vos contarai.
* Sonavan l'Academia francesa "L'Invalide", per causa de l'atge de sos pensionaris, aquò a pas gaire cambiat.
** Ne'n coneissiái pas que la carrièira a París.

13/11/2010

De còps, òm a pas enveja...

Lo 11 de novembre, una de mas amigas èra arribada per qualques jorns sur Aubrac (vos ai ja parlat d'aquel endrech meravilhós, aquí). Amb una altra amiga, decidiguèrem doncas de montar sus Aubrac per anar caminar un bocin sus la gleva. Pensàvem pas que trobariam de nèu (fasiá pas tròp missant temps en bas, dins lo causse civilizat)... E talament de nèu que lo camin lo mai dirèct èra barrat. Nos calguèt anar córrer al diable per arribar. Mès arribèrem. A La Bòria, i aviá pas pus de nèu mès de fumses e un pauc de pluèja fineta. Diguère a mon amiga : "Amb lo temps que fa, anam demorar davant la chiminèa !" M'i vesiái ja... Solament, quand arribèrem, l'amiga parisenca aviá comandat un acompanhaire per nos far conéisser lo país. Comprenguère lèu que la discutida altorn del fuòc seriá pas per l'immediata-immediatetat. Vai-te'n cercar lo saile dins l'autò... M'ère vestida e calçada per lo freg mès pas brica per la pluèja glaciala. I calguèt anar, dins los fumses e la pluèja. E ben figuratz-vos qu'un còp partits, aquò anèt. La sola contrarietat foguèt de veire pas tròp luènh dins aquel país : lo desèrt verd d'Aubrac malhat d'un fum de parets. Per los que coneisson, èrem dins la partida d'Aubrac de Lozèra que l'òm vei quand òm es a la cascada del Deròc. Aquò sembla l'Irlanda. Caminèrem doas oras. Moralitat : quand òm a pas enveja de sortir, se cal brandir las pelhas. Passe sus la serrada al canton e lo retortilhat que seguèron. :)

10/11/2010

M'i vese, ten !

D'ecologistas se son metuts en travèrs del camin d'un tren que menava d'escobilhas nuclearas (made by Areva, França) en Alemanha. Davant de far totjorn mai de nuclear, òm se deuriá demandar de qué far de las escobilhas. Lo tren es arribat mès lo monde n'an parlat (e los ecologistas se son pas preses de còps de ponhs per res). A cadun son Larzac. (Fòtò AFP)

27/10/2010

Marselha

Coneissiái Marselha davant de conéisser París. Anave sovent a Auriòl, al ras d'Aubanha, passar l'estiu, quand ère pichona. Fa que los cosins me menavan de còps a Marselha : lo pòrt vièlh (ai un sovenir esmogut d'un fuòc d'artifici, un 13 de julhet, sus un batèu, entremièg los dos fòrts que gardan la dintrada del pòrt), la Canabièira, la Bona-Maire (qu'òm s'i pòt pas téner drech quand lo mistral bufa)… E arribave de còps per la gara Sant-Carles. Òc, mès i ère pas jamai anada tota sola, vòle dire bèla. Dempièi la dimenjada passada, es fach. Bon, ai pas plan causida la dimenjada : i aviá d'escobilhas pertot. Mès coma pense çò prumièr als paures ramassaires que son mal pagats e que son forçats de caumar per se far ausir, endure tot aquò plan aisidament (los plangiái sustot del trabalh qu'aurián a far après...).
Ai descobèrt Lo Panièr (quartièr vièlh de Marselha, darrèr l'ostal de comuna). Es un endrech a part, un vilatge traversut al mièg de la vila de las avengudas bèlas. Marselha es una vila multiculturala, un mescladís de caras. Lo monde i son plasents, te parlan naturalament. Ai aimat Marselha, amai se la Provençala se soven pas gaire qu'èra provençala (al prumièr còp d'uèlh, pel mens). E pièi i a quicòm que m'a totjorn suspresa : los Marselheses son pas brica curioses de çò que i a en defòra de la region marselhesa. Benlèu que pensan qu'an tot : la mar, lo solelh, la vila, la natura al ras…
I tornarai encara, a Marselha, de segur. N'ai plan enveja. E voldriái conéisser Lion tanben. Aquí, i ai pas fach que passar en TGV.

D'un vam

L'ai legit d'un vam. Gérard Garouste es un artista mondialament conegut mès que coneissiái pas davant de l'ausir un jorn sus Inter. Presentava son libre. Aquel. Filh d'un merchand de mòbles violent que s'èra plan engraissat pendent e après la guèrra suls bens dels Josieus (e sens vergonha encara), Gérard Garouste, escolan mediòcre, se'n sortiguèt pel dessenh. Mai que lo pes de l'antisemitisme de son paire, Garouste conta lo pes de l'eretatge dels parents e de lor catechirme (catolic aicí). E, per çò qu'aprene balha la libertat, se metèt a estudiar la religion josieva.
Tocat dempièi l'atge de 28 ans per una mena de falordisa que li arriba per crisis, passa fòrça temps dins los espitals a se far tornar metre drech. Descriu aquelas passas amb una clarvesença pertocanta.
Quand es plan, fa de tablèus. Mès, coma ditz : "De qué far après Picasso e Duchamp ?" Per viure, a la debuta, Jean-Michel Ribes, amic d'enfança, li fasquèt far de decòrs de teatre. Pièi Garouste rencontrèt Léo Castelli, lo merchand d'art de New-York que fasiá la pluèja e lo bèl temps dins aquel mitan a aquela epòca. E fasquèt lo bèl temps per el. Sos 600 tablèus son pas datats mès signats (coma aquò las missantas passas se veson pas). E cadun pòrta un còdi. Totes aquelses còdis assemblats balharàn un jorn una frasa de 50 letras, metafòra de la siá vida d'artista que se ditz caluc per moments. Aquel libre m'a donada enveja de conéisser son òbra (e d'estudiar l'art, çò que farai tanlèu qu'aurai acabada ma licéncia d'òc).

Octobre de 2010

• Vergonha a la mòrt qu'a pres Bernard Clavel e Pierre-Luc Séguillon.
• Òsca a Liu Xiaobo, dissident chinés embarrat, Nobèl de la Patz 2010 e vergonha a la China que s'encanissa.
• Òsca als Franceses que se vòlon pas daissar tòrcer pel governament UMP
(71 % sostenon las manifestacions e 54 % son per la cauma generala).
• Òsca a la liberacion de 33 minaires chilians, entarrats vius a 600 mèstres jos tèrra dempièi 68 jorns.
• Vergonha a Ahmadinejad qu'es anat escupir son veren a Beyrouth.
• Vergonha a una banda de sobeiranistas qu'an plaijat (e ganhat) contra lo doblament dels panèus en occitan d'una comuna de Lengadòc.
• Vergonha a aquela banda d'ipocritas d'esquèrra que fan mina de plorar la disparicion de Georges Frêche, lo pairin del Lengadòc.
• Vergonha al colerà qu'a fach son aparicion a Aïti. Lor mancava pas qu'aquò…
• Vergonha a la ministra de la Justicia que ditz que l'afar Bettencourt es pas politic. Nos pren per de trufas. Vòl pas veire que l'afar entre la maire e la filha. Los Franceses n'an pas res a far d'aquela engana familiala. Mès la possibilitat per Woerth, tresorièr de l'UMP e prometut a Bercy per cas de capitada, de demandar un fais d'argent (en bilhets) a la femna vièlha per pagar la campanha de Sarkozy, alara que la lei limita aquel finançament, aquò interessa bravament lo pòble e es mai que politic.

06/10/2010

Un òme sus dos es una femna

Vene d'acabar aquel libre de Gisèle Halimi, una capuda, tornar. Pichona, en Tunisia, volguèt ja pas dintrar dins la religion que li ensenhava sa maire (èra filha de rabin). Podiá pas endurar d'ausir los òmes començar lor jornada per aquela pregària : "Benesit siá l'Eternèl que m'a pas fach femna." E se metèt en cauma de la fam, a l'ostal, per çò que voliá pas servir sos fraires. A 15 ans, sa maire li diguèt que deviá gardar son còrs per un òme. Coma se son còrs èra pas seun. Venguèt avocata e, après lo manifesta de las 343 salòpas de 1971 (343 femnas - Deneuve, Duras, Beauvoir, Sagan, Halimi… - reconeissián qu'avián ja avortat dins la clandestinitat), la lei pel drech a l'avòrtament siaguèt votada (1975). "La contracepcion : ma libertat ; l'avòrtament : mon darrièr recors ; balhar la vida : ma causida."
Es de totas las luchas per lo drech de las femnas (contra la prostitucion, contra las maires-portairas e lo comèrci dels còrs, per una adopcion mai aisida, per la paritat en politica…). Pel moment, trabalha a far passar l'idèia de prene las melhoras leis per las femnas dins cada país d'Euròpa per las far aplicar dins totes los paisses d'Euròpa.

Contra la pena de mòrt

03/10/2010

Du Bartàs

Ièr a ser, soi anada escotar un concèrt de Du Bartàs a Tremolhas sul Leveson (12). Coma sabètz, sortisse pas gaire de ma tuta e los coneissiái pas (encara). E ben... soi estada emmascada, empatufada (per una fadarèla, notatz qu'es quicòm !) per la votz de Laurent Cavalié (e doblide pas sos dos companhs Jocelyn Papon e Pascal Tenza). Ai crompat lor darrièr CD (son a n'aprestar un novèl) : lo pè !

26/09/2010

Naucèla (12)

Setembre de 2010

• Òsca a la mobilizacion dels ciutadans dins las manifestacions del 4 de setembre contra lo racisme d'Estat.
• Òsca als artistas israelians que vòlon pas pus anar dins las colonias que son en territòri palestinian. Es una avançada. Solament, d'après los sondatges, 2 israelians sus 3 son per contunhar l'implantacion dins las colonias.
• Òsca a la formidabla mobilisacion dels Franceses contra las injusticias de la refòrma de las retiradas, lo 7 de setembre, e vergonha al governament que cambia pas grand causa a son projècte.
• Vergonha a la mòrt qu'a pres Claude Chabrol, Arthur Penn, Georges Charpak e Tony Curtis.
• Òsca a Philippe Croizon qu'a traversada la Mancha en nadent, solament l'a traversada sens cap pus de braces ni de cambas.
• Òsca a Obama que vòl far dintrar la Palestina a l'ONU l'annada que ven.
• Òsca a la segonda mobilisacion dels Franceses del mes contra la refòrma de las retiradas volguda per la Drecha (23 de setembre).
• Vergonha al governament que se trufa de las manifestacions.
• Vergonha a la montada dels partits d'extrèma drecha en Euròpa (Suèda, País-Bas, Italia, Ongria…).
• Òsca a la demanda de nominacion d'un jutge d'instruccion dins l'afar Woerth-Bettancourt. Èra ora… E vergonha al jutge Courroye, procuraire pròche del poder, que vòl pas (pel moment).
• Vergonha al Conselh de París qu'a votat pel pichon arrengament entre amics entre la vila de París e Chirac (el e l'UMP pagan e la vila de París es pas pus partida civila davant lo tribunal que deu jutjar Chirac pels emplecs fictius).
• Vergonha a Bernard Accoyer, president de l'Amassada nacionala, que se pren un pauc tròp pel defendeire de la politica de son partit, l'UMP, e del president de la Republica (l'oposicion demanda sa demission, se leva pas pus quand dintra dins l'emicicle, e lo sona pas pus "Mossur lo president" mès "Mossur Accoyer"). Aviam ja una crisi economica e sociala, una crisi morala e ara avèm una crisi institucionala.
• Vergonha a l'Iran qu'a condamnat Hossein Derakhshan, un jornalista-blogaire iranò-canadian, a 19 ans e mièg de preson.
• ÒSCA A LA CATALONHA QU'A METUDA L'OCCITAN LENGA OFICIALA SUS SON TERRITÒRI !

21/09/2010

La boèmia

Fa de temps que las aviái relucadas, aquelas rotlòtas a Santa-Aulària d'Òlt, mas gausave pas las anar veire... E pièi, coma la vida fa totjorn plan las causas (hum...), tombère sus la companha d'aquel que las farga e aquela me convidèt a las anar veire, las rotlòtas. Las fan (la companha ajuda son òme) sus comanda e sus mesura. N'i a pas doas que se semblan : la fòrma, lo material, l'estil decoratiu… Es pas de creire ! Podètz metre aquò dins un canton e ne far l'ostal dels amics. Avètz lo drech e i a pas cap de constrenchas de superficia (contràriament a una cabana que deu pas far mai dels 20 mèstres-carrats reglementaris). Un torn de ròda cada an sufís per contentar l'administracion (amai s'es un an en avant e l'annada d'après en arrèr !). M'agrada, a ieu. A de bon. Se ne volètz saupre mai, es aquí.

19/09/2010

Lo camin de Sant-Jaume

- Que "Le nouveau monde" e "Dallas" se trapan pas luènh del Pòg.
- Que lo Pòg de Velai es una vilòta plena d'estatuas de la Vièrja (t'estofan de tant que n'i a e de tant que son bèlas).
- Qu'al Pòg i se fa, lo mes de setembre, una fèsta Renaissença que dura una setmana per designar lo "Rei de l'Aucèl" (li cal davalar un aucèl amb un arc). De notar que lo Rei pòt èsser una Reina.
- Que dins la region del Pòg, l'occitanitat del luòc es pas gaire revendicada (l'ai cercada, la pancarta "Rei de l'Aucèl" ! E n'ai pas vista qu'una...).
- Que se vas a la messa de 7 oras (!), lo curat te benesís e te balha una medalha, qu'aquela medalha es un present mès que la Creanciala te costarà 5 euròs (la Creanciala es una mena de passapòrt que te cal far tamponar end t'arrestas per la nuèch).
- Que, se vòls, pòdes escriure un vòt sus un papièiron, après la messa, davant de partir de la catedrala e prene dins lo panièiron lo vòt de qualqu'un mai.
- Que de montar a la catedrala del Pòg te pòt ja decoratjar d'entemenar lo Camin.
- Que lo Camin se pòt far a 80 ans.
- Que sul Camin se tròba pas un fum d'aubèrjas.
- Que la conariá umana se tròba tanben sul Camin e qu'as lo drech d'emmerdar los que te dison (dins lor tolerància catolica) que se pòrtas pas una saca pesugassa siás pas una pelegrina vertadièira (an pas qu'a lo far de genolhons, elses, se vòlon, e se far gimblar a cada crotz tanben).
- Que los Canadians parlan de longa.
- Que las femnas, aquò pissa bravament la nuèch.
- Que la cauquilha es reservada a los qu'an ja fach lo Camin duscas a Sant-Jaume (e doncas que n'i a que fan lo Camin mai d'un còp).
- Que i a de cimes de lièches e que, s'as pas ta bomba especiala, te fas fissar coma un can per de nièiras.
- Que 25 quilòmèstres per jorn es ben pro per ieu.
- Que i a pas de melhor biais per descobrir un país que d'o far a pè.
- Que se siás dins tas pensadas, te pòdes enganar e sègre un altre camin (e aquí as lo drech de renegar).
- Que lo Camin de Sant-Jaume es ça que la un afar de joves retirats e que los joves retirats en cobles, aquò fa de bruch lo matin (de notar que los sexagenaris son pas estats plan dondats : "Martina ! ma servièta ! Martina ! un parelh de calcetas ! Martina ! as pas acabat de barrar las sacas ? Cal anar desjunar !").
- Que seriá plan d'o far d'una tira (cal just avure un pauc mai de 2 meses davant se).
- Que tos pès son de bens precioses e que cal pas emblidar de t'estirar lo ser, amai se siás lassa.
- Qu'atapas una brava paur cada còp qu'un correire t'arriba darrèr.
- Qu'es possible de s'endormir a 8 oras del ser.
- Qu'es un plaser sens nom d'èsser defòra a poncha de jorn.
- Qu'ai plan fach de partir al temps de las amoras.
- Que, quand siás del Causse, tròbas un pauc grisa la pèira de barena.
- Que los cans n'an pas pus res a far de veire passar de pelegrins (son jaguts sul costat e levan mème pas lo cap per t'agachar).
- Que la curiositat te buta totjorn per saupre de qué i a darrèr la truca qu'as davant tu.
- Que gaireben la mitat dels pelegrins caminan sols.
- Que s'en caminant ausisses lo "Se canta" darrèr tu, te cal pas creire ja al Paradís (es pas qu'una Melania de Caòrs que canta tot lo jorn).
- Que, generalament, lo monde del país t'agachan amistosament.
- Que pòdes passar a Saugas sens te far manjar per la Bèstia del Gavaldan.
- Que se, al mièg d'una faja, veses escrich lo mot "fesse" sus una pèirassa, te cal pas inquietar (benlèu qu'aquò va melhor un còp escrich, qual sap ?).
- Qu'es pas gaire plasent de passar a pè jost una linha de nalta tension.
- Qu'entre la canòla del Camel bag e las doas canas qu'an la maja part dels pelegrins, te pòdes creire a l'espital ("clic, clic, clic…").
- Qu'as pas a èsser fissada se, a la fin de la jornada, un païsan que fa de fuèlhs te ditz : "E ben, anatz ben dapasseton, vos..."
- Qu'òm se pòt far d'amics sul Camin. :)

12/09/2010

Me'n vau un momenton

Aquí. Tot es prèste per deman : la saca, lo saile contra la pluèja (que vendrà pas), lo capèl, lo pinton d'aiga, lo moleskine, lo pichon lum per mas nuèches (que me cal sovent cercar la sortida pendent lo sòm dels altres) e tres libres (cal ben aquò per una setmana) : un Bodon, un Molin e un Rabhi. Me'n vau far un segond tròç del camin de Sant-Jaume. N'i a un que me diguèt un jorn que i anave trobar la religion (quante trabalh !), crese que i vau puslèu trobar de camins amb una bona senhalisacion e d'ostalariás per manjar e dormir. Vos contarai.

Claude Chabrol

Duèi Chabrol es mòrt. Aviá 80 ans. Quand ère mai jove, aimave pas plan sos films, que trobave que i a aviá pas sovent de fin... "Non ! Aquò se va pas arrestar aquí ?" E ben òc, aquò s'arrestava aquí. Pièi, lo temps passèt e me metère a aimar son cinemà. Coma per un Lelouch, òm reconeis un film de Chabrol al prumièr còp d'uèlh, tant per lo biais de filmar que per los personatges e lor environament (e los actors : Stéphane Audran, beutat freja excepcionala qu'es estada sa femna - soi mens fan d'Isabelle Huppert - Bouquet, Piccoli…). En mai d'aquò, Chabrol èra un òme engatjat (sabètz cossí aquò m'agrada) e èra totjorn un plaser de lo veire venir sus un platèu de television far la promocion d'un film (lo còp de "la conariá tranquilla" sus Canal + al subjècte de la rolex de Seguéla èra un crane moment). Après Alain Corneau, missant temps pel cinemà francés.

09/09/2010

Jenny Alpha (1910-2010)

« Après la seconde guerre mondiale, pendant laquelle elle s'engage dans la Résistance, elle consacre "toute son énergie, tout son talent, à la défense et à la reconnaissance de la culture créole, alors même qu'Aimé Césaire et Léopold Sédar Senghor se faisaient les chantres de la négritude", rappelle le ministre de la culture, Frédéric Mitterrand, en lui rendant hommage. Elle les rencontrera à Paris lors du premier congrès des écrivains noirs en 1956. Elle "aura été ainsi avant l'heure une très belle figure de cette diversité qui fait la richesse de la France, une France qu'elle aura servie aussi avec un grand courage en s'engageant dans la Résistance", ajoute le communiqué. » (Le Monde.fr)
Vau pas dire res sul ministre de la cultura francesa, soi pas de biais, duèi.

Partença















« La naissénça, promessa de bèla jòia,
L' enfança servada coma una reléquia.

Mas de còps l'enfança es tacada de gris,
D'un gris mai o mens negre mas que lèu sortís.

Lo joventum sovent se'n va a son anar,
Anar nalt, anar bas, degús sap pas gausar.

Lo temps madur met los sòmis en partença,
Lo vejaire urós ven desesperança.

Las pensadas butan a s'encatarinar
Puslèu que de passar son temps a se plorar.

Lo vièlhum arriba enfin, agach alassat.
La mòrt serà la fin, la fin del temps passat. » (J. M.)

02/09/2010

Lo territòri de la lenga secreta

Florenci Salesas, escrivan catalan, venguèt passar qualques jorns dins mon país (Roergue) a la fin d'agost. Çò primièr, anèt veire un amic al ras de Perpinhan, pièi passèt pel Lengadòc, davant d'arribar aicí. V'aquí las impressions que m'a mandadas, tanlèu tornat a Sitgés (dins son crane occitan), e que vos liure amb son aimabla autorizacion. La polida fòtò es d'el tanben.

« Aqueste viatge dins lo tieu país m’a representat una experiéncia fòrça fòrta en fòrça senses. Cresi que lo melhor que pòdi far es ensajar d’explicar tot çò qu'a virat per lo mieu cap.

Quand visitas lo “sud de França” te tròbas a legir pertot que te tròbas en Lengadòc. Languedoc, de qué vòl dire aquò ? I a quauques visitants que se demandan s’es pas benlèu la sola partida del mond que se sona segon la siá lenga primigènia ? Cresi que i a pas cap d’estat, cap de país conegut e dobti que i aja gaire comtats, regions, províncias, colonías, o çò que voldràs, que se sonen “Lenga d’Anglatèrra” o “Lenga d’Alemanha” (o seriá melhor dire “Lenga de Yes”, “Lenga de Ja”). Ja lo primièr còp que i passèri amb los mieus parents, qu'ieu èri pichon, aviái demandat qué voliá dire “Languedoc” al mieu paire. El m’o expliquèt coma poguèt, paure òme : “Se sona aital perqué parlavan aicí, e parlan encara, una lenga desparièra al francés, la lenga d’òc.” Èra ja plan plan, aquò. Lenga d’òc, lo luòc ont es parlada una lenga que, per dire “sí”, se ditz “òc”. “Plan divertit ! deviái pensar ieu, mas perqué “òc” en plaça de “adieu”, “amor”, “solelh”, “luna”, “tèrra” o quauque autra causa coma “èstres umans” coma se sonan de tribús d’indians nòrd-americanas ?” demandavi ieu. Mas aquò èra ja tròp pel mieu paire… A partir d’aquel jorn, cada còp que soi tornat far transitar la miá persona per aquelas tèrras, ai jamai sentit qu'anavi en França mas dins aquel país que se ditz amb l’orgulh de la siá lenga. “Una polida manièra de mercejar la maire que t'ensenhèt a t'exprimir” ai totjorn pensat. Per desgràcia, soi arribat a la conclusion que, per èsser un país que s’apela coma la siá lenga, aquela lenga s’i trobava pas gaire…

Lo viatjon que faguèri per la manifestacion [Carcassona, 2009] m’a confirmat la sensacion. Me sarra l'idèa que una sensacion representa pas la totalitat de la realitat. Segur que i a de pòbles, vilas ont encara benlèu pòdi anar e la lenga d’òc nais de la tèrra coma l’èrba fresca e chaupada. Lo país es tròp grand, l’ai vist fòrça pauc, d’una manièra incompleta, desordenada, e poiriái pas traire cap de conclusion ni un expèrt...

Comencèri per montar veire un amic [escrivan tanben], pas luènh de Perpinhan e agèri l’oportunitat de conéisser lo sieu oncle, que parla un catalan extraordinari, una jòia en estat pur. Passèrem tanben la nuèch amb un ex-policièr, un òme savi, trist e cansat, amb un agach lucid sus la vida, una agach ironica e tendre a l'encòp, plen de compacion e umanitat. Lo sieu catalan èra fòrça mai deficient e plen de francimandismes. Passava francés quand sabiá pas quauque mot. M’importava pas. Los países an la realitat qu'an e los sieus parlants fan çò que pòdon. Se pòt pas sovent demandar mai. Ai agut fòrça astre.

Un detalh que m’a afectat fòrça negativament : trobèrem l’oncle qu’èra a caminar per las carrièras del pòble, acompanhat d’una madama. Nosautres, lo saludèrem dempuèi l’autò del mieu amic. Los dos òmes agèron una corta convèrsa en francés. L’oncle acceptèt de nos veire lo lendeman. Totes nos donèrem conget, en francés. “As remarcat qu'avèm ajuda tota la convèrsa en francés ? me fa notar lo mieu amic. Se foguèsse estat sol, li auriái parlat en catalan, mas coma anava amb aquela madama que coneissi pas, l’ai pas volgut avergonhir. Sabèm pas qual es, sabèm pas de qué fa, es benlèu de París… O sabi pas.”

Leiçon apresa : la lenga qu'a Barcelona o a Girona emplegui per demandar, indiscriminadament, sens importar a la raça o al mestièr que fa la persona demandada, ont i a un luòc per crompar lo jornal, es aicí una lenga que pòt avergonhir, far demorar mal, a qual demòstra que la sap parlar. Un signe de normalitat, d'èsser un bon filh del país (quitament pas bon, mas normal, coma lo de quin autre país que siá !). De quitament cultura e rafinament (cresi que coma mai de lengas sabes, mai de manièras diversas a lo cap de pensar : sabèm ja qu'una lenga es pas solament de còdis mas tota una manièra de comprene lo mond, perspectivas desparièras per nos sarrar al nòstre entorn) es convertit en un signe de vergonha, d’estigmatizacion ! Es òrre ! Un autentic pecat ! Una immoralitat vertadièra ! Me resulta tan lag coma amagar sa maire a las visitas perque te fa vergonha que siá vièlha e qu'aja pas de sòus per se reparar las dents… Comprenguèri subitament que dintrar per demandar un jornal o un cocon en catalan (qu'es la lenga originala del país !) dins aquela part dels Pirenèus poiriá jamai èsser vist amb simpatia, mas coma un detalh de “marrida educacion”, que mai lèu incomoda. E justament dins la part del país ont i a lo mai de bandièras catalanas a volar al vent, als balcons, dins las botigas, pertot ! Aicí naut, a la Catalonha nòrd, la catalanitat visuala esclata d’una manièra qu'a ieu personalament m’acaba en aclapant quitament : de bandièras, vestits regionals, souvenirs, tota mena de parafernalia patriotica regionalista t’atacan la vista pertot. Ara, çò qu'auriá de dintrar per las aurelhas, la causa principala del sens de la catalanitat, pica pas a la pòrta de cap de manièra. Dins lo sieu luòc, per l’orifici auditiu s’i introdusís lo francés, un francés omnipresent.

Lo francés a agit – es estat emplegat per agir : la lenga francesa en ela meteissa n'a pas cap de fauta – coma las tortugas americanas d’importacion, amb mai de muscles e mai resistentas, qu’an manjada l’èrba qu'alimentava las nativas autoctònas. Aquelas son vengudas magras e son mòrtas o an fugit dins de luòcs per poder viure tranquilas. O s’amagan jos las pèiras quand veson venir las estrangièras que se son fachas las madamas del luòc e an impausats lors nòrmas e lor sistèma de vida. L’entorn ecologic que las tortugas localas, amb penas e trabalhs (generacions de tortugas, totas fòrça lentas !) avián bastit, aquelas fòrtas an decidit que valiá pas res pus. En question de pauc temps, aquelas joves insolentas e poderosas an avergonhidas las vièlhas nativas, que sòrton ara de l’ostal près de las parets.

Amb aquela leiçon apresa (e fòrça d’autras de mai agradivas, per astre) me donèri conget del mieu amic, montèri a la mieu autò e enfilèri lo mieu camin cap lo país que se sona coma la siá lenga. Qu’anèsse ont anèsse, que demandèsse çò que demandèsse, o fariái tot solament en francés : ieu soi pas degun aicí per venir a donar de leiçons als natius. Poiriái pas ni sauriái èsser tan prepotent. Ai fòrça defèctes mas cresi qu'aquel pas.

Amb la veitura, a mesura que Catalonha desaparéis, Occitània pren fòrça. La plana del Rossilhon se va pauc a pauc encrespant, coma se lo païsatge, a mesura que nos sarram d’Occitània, se montava lo còl de la camisa, en forma de tucs, per se protegir del vent que tota l’estona menaça de tirar la 2 cv en defòra de la rota. La beutat que m’environa me calma. Los rius, los aures, l’èrba e las pèiras se presentan d’una forma doça, amb una armonia classica vertadièra, sens que res destaque. L’òbra de l’òme (sustot l’anciana, mas tanben la modèrna, amb una gràcia e un respècte mai bèl que çò que soi acostumat de veire) nuança lo territòri amb vinhas e autras culturas, amb pòbles, vilas, rotas e camins. Finala d’estiu, lo blat es ja segat. D’enòrmas cilindres de palha pausan, escampilhats pels camps, coma se foguèsson las pèças gigantas de qualque jòc de sustaula.

Milhau. Una evidéncia : las gents mòstran una amabilitat, una dolçor extrèmas. Es totjorn estat aital en totas las autras visitas qu'ai fachas e sembla pas que la causa li calga cambiar. Quauqu'uns dels mieus amics angloparlants ironizan amb lo tèma e me dison totjorn qu'amb ieu totes se mòstran plan perque ieu parli francés amb naturalitat. Lor respondi totjorn qu'aquò’s lo sieu problèma, una lucha d’imperialismes caducats que me tanh pas. A ieu m’interèssa un autre tipe de decadéncia que considèri fòrça mai reala. Lo mieu internacionalisme es fòrça desparièr al sieu. Coma catalan ai una vision del mond parallèl. Eles, quand viatjan, agachan la bandièra del luòc ont van. Ieu agachi las gents que i a dejós. Vau pas en Itàlia, en França, al Reialme-Unit, mas en Bretanha, al Piemont, en país de Galas… totjorn amb un gredon e una libreta per cambiar aqueles noms contra de nòus, se los tròbi al luòc que visitarai.

N’i a que s’acontentan amb las frontièras artificialas qu'an establidas los estats coma vertats absolutas indissolublas. O compreni se te fa guitèra pensar. Mas s'as lo cervèl acostumat a te pausar de questions tot aquò resulta fòrça insufisent, pas exacte, frustrant. Quitament las autras frontièras, las qu'ieu tròbi mai justas, o son d’artificialas ! Avèm d’admetre qu'o podèm pas saber res malgrat que la realitat cambia constantament. Nos caldriá èsser mai umiles e admetre que sabèm pas res. Los estats an gastat fòrça sòus e esfòrces a desinformar las gents sus lor istòria, lor identitat autentica. E aital los parents veson d’un missant uèch lors filhs quand assajan de dire la vertat : “Pòdes pas saber mai que los libres, tu qu'a pena sabes legir !” Te creiràn pas jamai quand lor diràs qu'aqueles libres son estats escriches per las tortugas estrangièras. En mai d’aquò, lo ganhant serà totjorn fòrça mai atractiu per la màger part de las gents... A ieu, aquela màger part de las gents, de còps, me fa sentir tendre, d’autres me fa pena e mai d’un còp me fa ràbia. Mas m’agrada fòrça la minoritat qu'aimi. Sèm pas melhors que los autres, de segur. Quauqu'uns de nosautres sèm quitament un pauc marridas personas, mas nos avisam de çò que se passa, parlam lo meteis lengatge. Nos cal pas gastar tròp de saliva per convéncer l’autre de cèrtas vertats fondamentalas. La nòstra pena e la nòstra jòia son la meteissa... Es universal : l’indian del Perú qu’es dins la capitala e qu’es trufat per lo rèsta quand dubrís la boca e daissa anar los primièrs mots en quitchua ; lo vièlh pagés frisian avergonhit per lo sieu filh perque degalha la lenga de Goethe cada còp que parla ; lo parlant d’una lenga chinesa minoritària convencut que çò que li sòrt dels pòts es un “dialècte” corromput, que li caldrà parlar mandarin als filhs se vòl que sián quicòm lo jorn de deman ; lo torista que protèsta pels afichas de las botigas en catalan, perque el es vengut per prene lo solelh en Espanha e qu’en Espanha li caldriá parlar espanhòl, unicament, entièrament, cartesianament… Las variantas, las situacions, las colors, las literaturas e las pas-literaturas seràn multi-sonoras, prendràn de formas mai variadas, coma variadas son las caras dels monstres inventats pels empèris.

E ieu, ailà, al mitan de Milhau, a practicar lo mieu francés... Lo francés. Lo parlan los vièlhs e los mainats. Lo parlan los chineses e los negres. Las femnas, los òmes. Totes los adolescents fan coma los ases en francés. Lo cambrièr que te servís aimablament lo cafè. L’arab que te demanda l’ora. Las encargadas del musèu de la vila, que s’esforçaràn quitament de parlar coma se foguèsson de París. Lo policia. Lo lairon. Lo mètge. L’assassin... L’occitan ? Lo parli ieu a votz bassa. Los libres que pòrti amb ieu (Lafont, Bodon, Aubanèl, Miramont, que pòrti de l’ostal ; Calelhon, encara mai Bodon e d'autras que fa encara pauc que sèm estats presentats). Lo parlan las insufisentas placas bilingas. Lo parlan tanben, mas, las pèiras, las parets, lo païsatge amb sas montanhas. L’occitan lo parla l’amic de Perpinhan. L’occitan lo parlas tu. L’occitan lo parlava tanben aquel botiguièr timid que crompèri aquelas camisetas de Macarèl. Sabes pas tanben qual lo parlava ? Èri ieu a Milhau a esperar que me portèsson lo dinnar, dins un restaurant marroquin que i a al mitan d’una carrièra estrecha fòrça polida, que ne soveni pas lo nom. Legissiái las poesias de Calelhon, una de las novetats. Per darrièra, me sarra una femna vièlha. Deviá aver 75 ans o quicòm coma aquò. Èra benlèu mai jove, mas s’èra estrossejada la cara amb l’alcòl. Anava vestida amb una rauba ridicula, coma una adolescenta dels ans ochanta. Los pèls brutes, las dents negras. Los uèlhs coma d’aiga, l’alen que pudiá lo vin. Se sarra e me ditz : “Pouvez-vous me donner trente centimes, s’il vous plaît ?” Trenta centimes ! Perqué justament trenta centimes ? Abans qu'ieu pòsca reaccionar, s’aboca sul libre, de sòrta que lo sieu cap pòrta literalament sus la miá espatla, coma s'ela foguèssa la grua e ieu la bastissa. “Qu’est-ce que vous lisez ?” E ieu li respondi qu’es una poèta occitana, que ieu vòli parlar occitan. E ela reacciona quand reconéis benlèu quauques mots : “Oh, le patois ! Pòdi pas mai parlar patois amb degús ! Lo patois se lo manjan los lombrisses. Las gents d’ara parlan solament francés. Degús se soven de res. Mas es normal, es aital la vida...” Li balhèri un bilhet de 5 euròs. Espèri que s’es poguda emborrachar amb de vin un pauc mai bon uèi.

Las botigas de libres ? Ja t’ai parlat de la trista experiéncia a la Maison du livre a Rodés. A Milhau, trobèri un polit establiment ont crompèri los que te diguèri a la seccion que invariablament se tròba jos l’umiliant nom de “literatura regionala”, perque demòra pas cap de dobte que parlam d’un produch de segonda categoria. Cal marcar las diferéncias amb çò qu'es important de vertat…

Rodés. Meravelhosa vila, meravelhosa catedrala, meravelhoses gents. L’amabilitat, la doç sabor de Milhau es perlongada... L’occitan sembla desaparegut. Lo mieu còr contunha de se fendre. M’avergonhissi de mon manca de fòrça, de plorar tant aisidament. Cossí o suspòrtas tu ? Cossí tos amics, los que luchan amb tu o suspòrtan ? “Je m’accuse…” Comenci de legir lo libre de Bodon que te diguèri [Lo libre dels grands jorns]. Dises qu'es estranh e, pel pauc que vegèri a l’Ostal Bodon, òc qu'o sembla qu'arribarà un moment que s’i tornarà. Per ara, mas, es un tèxt polidissim e tristissim ont un òme que li an donat tres meses de vida se lamenta de la desaparicion de la siá lenga. Cada fuèlha es un grand poèma en prosa ! Vertat es que fòrça literatura occitana qu’ai legit es un plang sus aquel tèma. Mas qué s’i pòt far ? E sustot, quin plang tan dolorós ! Quitament dins un cafè de Rodés una cambrièra se sarrèt de ieu e me demandèt se m'arribava quicòm. “Pas res, lo libre que legissi parla de causas que fan plorar” li respondèri amb tota la sinceritat del mond.

Rodés encara. Las carrièras son estadas panadas pel francés, una lenga que tanben totjorn ai aimat. Me fa pena que siá una arma tarribla aicí. Quina fòrça mai devastatritz a agut ! Es coma una princessa bèla e jove qu'an impausada coma cara publica, coma ambassadora culturala. Ela sap pas res. Es solament un instrument perfièch per provocar la somission. Tan perfièch que los sometuts protestaràn contra aqueles que lor diràn la vertat de los que perdèron.

Camini e camini e ai un nós al còl. Gaireben pòdi pas respirar. La frustracion enòrma de me sentir pichon per comunicar tot çò que lo mond pèrd amb aquel afar es insuportabla. Soi tornat a l'ostal amb lo còrs fòrça cansat e lo còr fòrça mogut. Dins aqueles moments sentissi una pena encara mai bèla que la qu'aviái quand venguèri. Soi anat a Occitània e Occitània m’a afectat. Es aital, lo territòri de la lenga secreta. » (Agost de 2010)

Ostal Bodon

Coma per totas las causas bonas, aime plan de languir un momenton davant de las tastar. Règla primièira del saupre viure personal. N'i a un que disiá que lo melhor moment èra quand òm èra a montar l'escalièr. S'enganava pas brica. Bon, tot aquò per vos dire que i soi anada a l'Ostal Bodon*, enfiiiiiiiiiiin ! (Notatz que soi encara sortida de ma tuta.) Fasquère la visita amb mon collèga Joan-Luc que coneis lo país e Bodon melhor que sa pòcha e Florenci Salesas, escrivan catalan e amic blogaire, qu'èra a se passejar dins lo país (ne tornarai parlar). Per far cort, ai pas vist passar lo temps (levat un moment bèl de solitud quand me calguèt sortir de la pèça end ère per causa de clautròfobia, boleta siás nascuda, boleta demoraràs). Jérôme Vialaret que mena l'afar es apassionat e apassionant (se s'èra pas calat, seriái pas estada clautròfòb). Resulta : m'a donada enveja de tornar legir Bodon. Tot. Aquela visita es de far, de segur. E i tornarai.
* L'Ostal Bodon es a Crespin. Per anar a Crespin, cal prene lo camin que va de Rodés a Albi e, après Naucèla, cal prene Tairac a man drecha. Se passatz Tanús (e Viaur), sètz fotuts : d'una, seretz dins Tarn (!) e, de doas, auretz mancat lo camin. Es pas de bon trobar. Joan Bodon (1920-1975) es entarrat dins lo cementèri del vilatge.
(E mercé a Florenci per la fòtò.)