Pas gaire lo temps de far quicòm mai...

Corsica : pòdes melhor far !

Tòrne d'una setmana a Porto-Vecchio. Ère partida dins l'idèia que, coma los Còrses son sus una iscla e mens nombrosses que nautres, avián de tot biais melhor fach que los Occitans al nivèl de lor lenga. Alara, òc, la lenga i es escricha (principalament suls panèus de sinhalizacion) e vertat es que sovent lo nom en francés es estat mascarat. Mas l'ai pas ausida, la lenga. Enfin… pas qu'un còp, a Bonifaccio, a una terrassa ont de vièlhs prenián lo cafè. S'anatz prene un cafè dins lo nòrd Avairon, ausiretz segurament tanben l'occitan. Quand pausère la question, la responsa siaguèt : “Son los vièlhs que lo parlan encara un pauc." Pas mai. Pas melhor qu'aicí alara ? Benlèu que, dins las montanhas, de familhas la parlan encara. Òc, coma sus l'Aubrac. E pas una mièja-pagina de lenga còrsa dins Corse Matin (e Tapie i es sai que per pas res). 

Coma aicí, la maja part de la populacion agacha far los defenceires de la lenga un pauc de luènh. E benlèu qu'aquò los amusa pas brica de veire lo nom en francés mascarat mas, bon, es coma aquò, i a de calucs pertot. E benlèu es pas que l'afar dels nacionalistas, la lenga… An obtengut de far ensenhar lo còrse tre l'escòla mairala mas pas que d'un biais facultatiu. 

Coma aicí, la lenga es un afar de vièlhs e veson pas l'interèst d'aprene una lenga de vièlhs alara que per EXISTIR, ara, dins aquel monde, cal saupre l'anglés davant tot. Amai alai, lo projècte collectiu es mondializat. Mas l'anglés es un fantasma. Comptatz a l'entorn de vautres quantes de personas an vertadièirament besonh de l'anglés per trabalhar. Tot lo monde vòl pas anar trabalhar a l'estrangièr, a La Défense o a la City de Londres, tot lo monde trabalha pas dins una multinacionala (e als pòstes que son menats a parlar anglés). Seriá interessant de veire las chifras. Puèi, òm me dirà que per viatjar es util. Òc mas tot lo monde a pas enveja de far lo torista e los toristas de massa son sovent entre eles dins de viatges organizats. Per ieu, i a lo fantasma e la realitat. Lo malastre es que tot lo monde i crei, amai lo filh de païsan que serà païsan sus la bòria de son paire per çò qu'aima aquel mestièr, que vòl demorar dins lo polit endrech qu'es nascut o tot simplament per çò que sap que, sus la bòria de son paire, poirà far viure una familha. Entre l'anglés e la lenga de sos aujòls, esita pas : serà l'anglés. Claude Hagège ditz que doas lengas deurián èsser obligatòrias en mairala, coma aquò i auriá l'anglés mas tanben una autra lenga. A rason.

Per tornar al còrse, lo costat positiu de la causa es qu'aquò valoriza nòstre trabalh aicí : sèm 33 departaments occitans, amb de rivalitats vièlhas coma la lenga, e avèm benlèu tant fach coma los Còrses per defendre nòstra lenga en dangièr de mòrt.

La setmana que i ère, enterrèron Jean-Luc Chiappini, lo president del Parc natural regional, tuat per balas a Ajaccio lo 25 d'abrial. Quand òm transpausa aicí, aquò fa estrementir. Dins la setmana, legiguère un libronet sus l'istòria de l'iscla. Sai pas se l'autor es objectiu mas, en resumit, los de las montanhas son totjorn estats contra los envasidors (Genoveses, Toscans, Aragoneses, Franceses) mas se podián pas veire entre familhas e se tustavan dessús de longa, e los de las còstas viravan lor vèsta cada còp que l'envesidor cambiava de nacionalitat. L'autor explica que, a l'Edat Mejana, cap de senhor agèt pas la possibilitat de venir mai ric que los autres. Fa que cap comandava pas e que totes se batián. Moralitat : per  una patz segura, cal una elita e de subordinats. Pas cap de mot sus la lenga còrsa dins aquel libronet.

Sus l'iscla, ai aimat los cementèris. Lo de Bonifaccio es de veire : un biais de passar sa mòrt en vacanças coma ditz Brassens. Dins la baia de Propriano, la rota principala passa entremièg los tombèls. Aquel, es lo de Pinarello : pas cap de paret, pas que la rota entre lo cementèri e la plaja. 

Abrial de 2013

• Òsca a l'idèa de taxar los clubs de foot a 75 % suls salaris del centenat de jogaires los pus cars.

• Vergonha a Jerôme Cahuzac qu'èra ministre socialista del budgèt, cargat de far la caça a l'evasion fiscala, qu'a mentit pendent de meses (amai davant l'Amassada nacionala) e que ven de reconéisser davant los jutges qu'aviá ben un compte en Suissa e un a Singapor. Tot i es per desesperar de tot, levat de l'independéncia de la justicia. Demòra a saupre d'ont ven l'argent d'aquelses comptes.

• Òsca a l'ONU qu'a adoptat lo prumièr tractat de regulacion del comèrci inernacional de las armas. L'Iran, la Siria e la Corèa del Nòrd an votat contra. La China e la Russia se son abstengudas. Tot es normal.

• Vergonha a Jérôme Cahuzac que fa saupre que vòl tornar èsser deputat, ara qu'es pas pus ministre. Es de la 3ena dimension.

• Vergonha a la mòrt qu'a pres Fred (Aristidès), François Jacob e Philippe Chaffanjon.

• Vergonha als Alsacians qu'an pas volgut d'una sola Alsaça administrativa.

• Òsca al Luxemborg que fa un pas cap a la sortida de son estatut de paradís fiscal. A tu Autricha !

• Vergonha a aquela mòstra del patrimòni dels elegits. Tant valdriá melhor per l'Estat de garantir (sens dobte possible) lor onestetat sans que lo pòble age besonh de saupre tot.

• Vergonha als calucs de Dieu que tenon una partida de l'oposicion en Siria.

• Òsca als Estats-Units que demandan a las bancas que vòlon trabalhar als USA de lor balhar totas las entresenhas sus lor practica americana.

• Òsca a la França qu'a votat pel maridatge de personas del meteis sèxe.

• Vergonha als terroristas còrses que tuan d'elegits.

Encara un tròç

Es duèi !

Un tròç del passacarrièira

Imatges de la debuta del passacarrièira e ieu a escotar l'Apèl al pòble de Roergue d'Enric Molin (1971) legit per Paul Bony.
Los RG an comptat 2200 personas. Sèm mai que contents, mai qu'uroses, mai que fièrs. Ne soi estada espantada : tot aquel brave monde qu'avián aprestadas tant de causas, dins un freg tarrible. Capèl bas.  Anam aprestar quicòm de polit per los mercejar dins la premsa. E los de l'organizacion an trabalhat de 6 oras del matin a 6 oras del matin. O voldriái tornar viure mas sens córrer de pertot e al ralentit per poire discutir un pauc amb tot lo monde. Ai un fum de sovenirs pertocants e vos pòde dire que la Mela es al tòp amb son graile !
Òc es una capitada. Los que me creirián pas poiràn totjorn agachar l'edicion occitana de França 3 del 20 d'abrial e escotar çò que dison, sus la lenga occitana, aquel monde desconeguts del mitan occitanista.
Lo jornalista del Jornalet, dins son editorial, a perfiechament encapat çò que voliam far :
Lo trabalh ben fach
« Dins aqueste jornal, mai que mai dins aquestes editorials, disèm totjorn que l’avenir de l’occitanisme e de la cultura occitana passa per la capacitat de trabalhar ben e amb constància. Res es pas gratuit e res s’ofrís pas, encara mens quand l’adversari es la Republica Francesa. Cal per aquò un esfòrç enòrme per far progressar lo movement nacional occitan dins sos encastres politic, cultural, lingüistic, educatiu, economic, ecologic e social. La recèpta que Jornalet ofrís es basada sus tres ponches: trabalhar, trabalhar e trabalhar. Esperar que los autres capiten es lo camin dirècte vèrs la malafin. Pontificar sens s’engatjar es tanben lo camin dirècte vèrs la malafin.
Es per aquò qu’una de las nòvas que nos sèm congostats mai de publicar es lo passacarrièra de Rodés que se debanèt dissabte 20 d’abril. La granda participacion e lo resson qu’a agut aquel eveniment ludic e revendicatiu son pas espontanèus: l’organizacion a fach un intens trabalh de formiga pendent los meses precedents, en fasent sustot çò que cal far: de petitas amassadas per tot lo parçan ont s’explicava çò que se voliá far e cossí se pretendiá far. Lo contacte dirècte es multiplicator perque l’entosiasme se transmet e perque se crèa un ligam de solidaritat de fèrre que demòstra que la causa occitana a mai de militants e d’amics que çò que pensam.
Lo passacarrièra de Rodés es vengut, benlèu sens o voler, un exemple de seguir. L’occitanisme social a de besonh d’acomolar de fòrça, d’optimisme e de legitimitat per aparéisser davant los autres ciutadans e davant los poders publics coma un movement que cal prene en compte e que deu èsser escotat. L’occitanisme deu prene las carrièras sens complèxes e amb coratge. Roergue a mostrat clarament quala es la dralha, qu’es lo meteis camin que cada còp mai trobam, per astre, en mai e mai de manifestacions de l’occitanisme per tot lo país. Anem ! »

Mon cat bèl, negre e gròs es mòrt

Mon cat bèl, negre e gròs es mòrt dins mos braces dimarç 16 d'abrial a 2 oras 07 de l'après-miègjorn. Aviá 19 ans. 19 ans a se jaire sus mas fuèlhas, sus mos libres (sens jamai pausar una pata sus mon clavièr), 19 ans de preséncia, 19 ans d'amistat fisèla. L'ai enterrat dins la cort, jos l'aure. L'aurai pas luènh, l'estiu, quand legirai defòra. Duèi, manca quauqu'un dins mon ostal. Manca quauqu'un al près de ieu.

Lo passacarrièira de Rodés

Lo 20 d'abrial, la coordinacion occitana d'Avairon organiza un prumièr grand passacarrièira a Rodés. Los joves an apelat aquò “Occitan pride", jornada de la fiertat occitana.
La batèsta per l'occitan se mena sus dos fronts : contra l'administracion mas tanben contra lo pòble occitan-sens-o-saber coma disiá Bodon. Cada dos ans, los occitanistas roergasses son nombroses per anar a la manifestacion d'Anèm òc, manifestacion d'occitanistas contra l'administracion. Aquò fa son trabalh e, lo darrièr còp, los mèdias nacionals se son un pauc desrevelhats. Enfin ! Seriá plan d'anar manifestar a París un jorn. 

En Roergue avèm l'Estivada (20 ans aquesta annada !) qu'a ja fach cambiar lo vejaire del monde sus la cultura occitana. Aquí, lo 20 d'abrial, assajam quicòm mai. Sèm anats cercar de monde per ne far d'actors de la fèsta. Avèm fach 27 reunions, un pauc pertot dins lo departament, per anar discutir amb de monde que son pas d'occitanistas. Tot lo monde es pas militant dins l'arma. Pasmens, aquel monde aiman lo "patoès" coma dison e tròban domatge de lo veire s'atudar. Un me diguèt : “Atencion, ieu vene pas a una manifestacion !" O comprene. Tot lo monde es pas occitanista, amai s'o podèm regretar per de monde qu'an beguda aquela lenga amb lo lach de lor maire. Es atal. I a un fum d'autras causas bèlas que fan pas bolegar tanpauc lo monde. I se cal far. N'i a qu'aiman pas lo bruch, amai se son concernits. 

Lo grand passacarrièira se vòl èsser un dels signes de la fin de la vergonha. Sèm estats suspreses, dins las reunions, de veire la motivacion del monde per una maja fèsta occitana que ne serián los actors. N'i a mème qu'an demandat de causas qu'èran pas previstas : la messa cantada en occitan per exemple, l'idèa de cantar lo Se canta e l'Immortèla defòra, a la fin del mercat, lo bal trad a l'aperitiu del ser. Vòlon dançar, lo monde, e dançar trad.

Mai de cinquanta tèmas seràn dins lo passacarrièira, aquò fa ja de monde. E n'i a encara que s'ajustan : "E ieu, de qué pòde far lo 20 d'abrial ?” Se lo temps es amb nautres, aquò pòt èsser una capitada. 

S'aquò's una capitada, serà una capitada pel monde qu'auràn passada una bona jornada dins un ambient occitan (d'unses se pausaràn benlèu la question occitana pel prumièr còp de lor vida, çò que s'es ja passat amb de grops de joves que sèm anats rescontrar e que sabián pas tot çò que i aviá darrèr lo mot "occitan") e pels occitanistas en general, dins qunt sector que trabalhèssen. Un pauc cadun lo fais se leva. E quand se leva, se leva per tot lo monde.

Veirem ben cossí se serà passat lo 20 d'abrial a Rodés mas seriá plan d'assajar de far bolegar la societat-occitana-sens-o-saber dins cada departament occitan, tròç per tròç coma avèm fach. Segur, cal de temps e d'energia, mas aquò paga.

A la question de saupre se los autres departaments devián èsser solidaris, ai fach a Tam una responsa tirada d'un collectatge roergàs, l'istòria d'un òme qu'a pas qu'un ase per laurar e qu'estaca sa femna de l'autre costat del jog en diguent : “Arri Martin ! E tu, femna, o te fai pas dire !” O vos fasètz pas dire !

I want my money back

Aquí l'as la moneda de ta pèça. 

Margaret Thatcher (1925-2013), l'anti-umanista.

Pel moment, lo 20 d'abrial aurem :

Mai trufaira que Nathalie : morisses

Lo perfièch Rufin sul camin de Sant-Jaume

Jean-Christophe Rufin,

Immortelle randonnée, Compostelle malgré moi a cò de Guérin. 

Cadun son camin mas es totjorn una experiéncia meravilhosa.

I tòrne tre que pòde. Aquesta annada, segur.

Elia, 11 ans

Mossur mai

De pan benesit per Le Pen. Es una caricatura, podiá pas melhor far. Tot i es e lo pus grèu es lo discrèdit de la paraula publica. Òm mentís pas davant l'Amassada nacionala sens far un mal prigond al país. E encara mai quand òm se ditz socialista. Un ministre del budgèt, en carga de la caça a l'evasion fiscala, que demanda als Franceses de far d'esfòrces dins aquel temps de crisi e que ven mentir sus totas las ràdios e sus totes los platèus de television… A qual far fisança, ara ? Es que l'òm deu anar cap a d'enquistas personalas coma fan als USA davant una eleccion ? Es que totes los que son en plaça deurián daissar d'enquistas se far sus lor vida per salvar la situacion e far la pròva que Cahuzac es un cas isolat ? Glops… es benlèu pas una bona idèa. Qunte revolum !

Fin finala, aquí, la justícia a fach la pròva de son independéncia. Sol punt positiu de l'afar.

Après DSK e lo sèxe, Cahuzac e l'argent. Dos exemples de vidas bresadas. Per çò que, per Cahuzac, es aquò al començament : la volontat d'avure totjorn mai d'argent. Me pòde pas empachar de los plànger talament son patetics. Mai òm monta, mai òm tomba de nalt. Manca pas que la religion per avure lo tierçat ganhant de çò que poirís lo monde. 

La prima serà (enfin) aquí lo 20 d'abrial !

(Dessenh de G. Marty)